Bước 5: Ba câu giới thiệu bản thân tiếng Anh ngắn, dùng được ngay

Khoa chuẩn bị cho buổi luyện nói đầu tiên bằng cách viết một đoạn giới thiệu 180 chữ, có tên, tuổi, trường, sở thích, ước mơ du học, cả câu "I am a hard-working and friendly person". Anh học thuộc hai tối. Vào buổi học, người đầu tiên hỏi Khoa: "So, what do you usually do on weekends?" Không phải "Tell me about yourself". Khoa đứng hình, vì đoạn thuộc lòng không có câu nào trả lời trực tiếp câu này, và anh không biết cắt đoạn nào ra dùng.

Bạn đã giữ được chỗ ở bước 4. Bước 5 là chuẩn bị điểm tựa cho vài phút đầu. Nhưng điểm tựa khác với kịch bản. Bài này giúp bạn có đúng ba câu, đủ ngắn để nói tự nhiên, đủ linh hoạt để dùng cho nhiều câu hỏi khác nhau.

Bạn đang ở đâu

Còn một hai ngày trước buổi đầu. Bạn hơi hồi hộp. Nếu bạn giống phần lớn người ngại nói, trong đầu bạn đang chạy một đoạn phim: mọi người giới thiệu trôi chảy, đến lượt mình thì ấp úng. Đoạn phim đó có một phần đúng: gần như chắc chắn sẽ có câu hỏi về bạn. Chuẩn bị cho phần đó là hợp lý. Chuẩn bị quá tay thì lại phản tác dụng, như Khoa.

Việc của bước này: đúng ba câu, mỗi câu một khối

Thay vì một đoạn văn, bạn chuẩn bị ba khối thông tin, mỗi khối gói trong một câu ngắn. Ba khối này bao phủ gần hết câu hỏi mở đầu trong các buổi luyện nói.

Khối 1: bạn là ai

Một câu, không quá mười lăm từ. Ví dụ:

• "I'm Linh, I'm in grade 10 at a school in Hai Phong."
• "My name is Duc, and I work as an accountant in Ho Chi Minh City."

Để ý: câu này không có tuổi nếu bạn không muốn nói, không có tính từ tự khen. Nó chỉ trả lời câu hỏi "bạn là ai" ở mức người lạ cần biết.

Khối 2: bạn dành thời gian cho gì

Đây là khối quan trọng nhất và hay bị làm sai nhất. Người học hay viết "My hobbies are reading, listening to music and travelling". Câu này đúng ngữ pháp nhưng không mở ra cuộc trò chuyện, vì nó quá chung. Thay bằng một việc cụ thể:

• "Most evenings I play badminton with my dad near our house."
• "On weekends I usually cook something new, last week it was pho ga."

Một chi tiết cụ thể như "với bố", "tuần trước là phở gà" làm người nghe có cái để hỏi tiếp. Và quan trọng hơn, khối này trả lời được cả "what do you do in your free time" lẫn "what do you do on weekends", đúng câu đã làm Khoa đứng hình.

Khối 3: vì sao bạn ở đây

Một câu nối với mục tiêu bạn đặt ở bước 2:

• "I want to speak more in my team meetings, because we work with a client in Japan."
• "I have an IELTS test next year, and speaking is my weakest part."

Khối này giúp người luyện cùng hiểu bạn cần gì, và thường mở ra câu hỏi tiếp "Oh, when is your test?", một câu bạn dễ trả lời.

Luyện ba câu thành phản xạ, không thành bài thuộc

Viết xong ba câu, bạn luyện chúng theo cách khác với học thuộc.

Cách 1: nói to, không đọc. Đọc câu một lần, úp giấy xuống, nói lại. Nếu nói khác từ một chút, tốt. Bạn đang nhớ ý, không nhớ chữ.

Cách 2: đổi thứ tự. Nói khối 2 trước, rồi khối 1. Nói khối 3 trước. Trong buổi thật, câu hỏi có thể đến theo bất kỳ thứ tự nào.

Cách 3: trả lời ba câu hỏi khác nhau bằng cùng các khối. Tự hỏi mình:

• "Can you tell me a bit about yourself?"
• "What do you do in your free time?"
• "Why are you learning English?"

Mỗi câu hỏi, bạn lấy một hoặc hai khối để trả lời. Khi làm được điều này, ba câu đã trở thành vật liệu, không còn là kịch bản.

Lỗi hay gặp: viết cả đoạn rồi đọc

Lỗi của Khoa có tên: coi phần giới thiệu là bài văn. Nó xuất phát từ thói quen ở trường, nơi bài nói thường là "chuẩn bị trước, lên đọc". Nhưng một buổi luyện nói theo cặp là hội thoại, không phải thuyết trình. Bài học thuộc cả đoạn văn để nói bàn kỹ vì sao cách này làm bạn cứng hơn chứ không trôi hơn.

Dấu hiệu bạn đang rơi vào lỗi này:

• Bản chuẩn bị của bạn dài quá năm câu.
• Bạn thấy lo nếu quên một từ trong đó.
• Khi luyện, bạn nói nhanh hơn bình thường, như muốn nói cho xong trước khi quên.
• Có câu mà bạn sẽ không bao giờ nói bằng tiếng Việt, kiểu "tôi là người chăm chỉ và thân thiện".

Cách sửa: gạch bớt đến khi còn ba câu. Nếu tiếc, giữ những ý bị gạch làm "đồ dự trữ" trong đầu, không phải trên giấy.

Một lỗi nhỏ hơn: câu quá "an toàn"

Có người đi ngược lại: sợ sai nên viết câu cực ngắn, kiểu "I'm Nam. I like football. I want to speak English." Ba câu này đúng, nhưng giống câu trả lời trong bài kiểm tra. Nó không để lại gì cho người nghe bám vào. Thêm một chi tiết cụ thể vào mỗi câu: đội bóng nào, đá ở đâu, với ai. Một chi tiết là đủ để câu có hơi thở.

Nếu bạn nhắm tới IELTS

Phần mở đầu của thi nói IELTS cũng có những câu hỏi về học tập, công việc, nơi ở, thói quen. Ba khối ở trên chính là phần nền tốt cho những câu đó. Trang IELTS Speaking Part 1 cho bạn xem kiểu câu hỏi thường gặp. Nhưng đừng biến ba câu thành "bài mẫu IELTS" vội. Ở giai đoạn này, mục tiêu là nói được trong buổi luyện, chưa phải là ghi điểm.

Dấu hiệu bạn đã xong bước 5

• Bạn có ba câu, mỗi câu dưới hai mươi từ.
• Bạn nói được cả ba mà không nhìn giấy, và mỗi lần nói hơi khác nhau một chút.
• Bạn dùng được chúng để trả lời ít nhất ba câu hỏi mở đầu khác nhau.
• Mỗi câu có ít nhất một chi tiết mà người lạ có thể hỏi tiếp.

Thời gian cho bước này: khoảng ba mươi phút chia làm hai buổi tối. Nếu bạn mất hơn một tiếng, có lẽ bạn đang viết lại thành bài văn.

Bước kế tiếp

Ba câu này là của bạn, cho vài phút đầu. Nhưng phần lớn buổi luyện nói sẽ là một bài nói có sẵn, với câu hỏi và câu trả lời mẫu. Ở buổi đầu tiên, việc đầu tiên bạn làm với bài đó không phải là sáng tạo mà là đọc theo. Bước tiếp theo, buổi đầu, đọc theo câu mẫu cho quen miệng, giải thích vì sao việc tưởng như đơn giản này lại là bước khởi động tốt nhất cho người ngại nói.