Bước 13/20 · Hành trình 20 bước: từ ngại mở miệng tới nói được thật
Bước 13: Ghi âm luyện nói tiếng Anh và so với chính mình tuần trước
Cách ghi âm luyện nói tiếng Anh đơn giản bằng điện thoại, nghe lại để thấy tiến bộ và lỗi lặp lại, và so sánh bản ghi tuần này với tuần trước một cách công bằng.
NEMO SPEAK · · 6 phút đọc
Lần đầu Ngọc nghe lại giọng mình nói tiếng Anh, cô tắt ngay sau mười giây. "Giọng mình kỳ quá." Hai tuần sau, cô được gợi ý nghe lại lần nữa, nhưng lần này nghe bản ghi tuần trước và bản ghi tuần này, cùng một câu hỏi. Cô nhận ra hai điều. Tuần trước cô im lặng bốn giây trước khi trả lời, tuần này chỉ hơn một giây. Và cả hai bản cô đều nói "I very like", một lỗi cô không hề biết mình mắc.
Bạn đã giữ được nhịp hai buổi mỗi tuần ở bước 12. Bước 13 thêm một công cụ nhỏ vào nhịp đó: ghi âm, nghe lại, và so với chính mình. Không để chấm điểm, mà để thấy hai thứ mà cảm giác không cho bạn thấy: tiến bộ thật, và lỗi lặp lại.
Bạn đang ở đâu
Bạn đã học đều được vài tuần. Bạn cảm thấy mình tiến, nhưng không chắc tiến ở đâu. Có ngày thấy nói trôi, có ngày thấy như đi lùi. Đây là chuyện bình thường: khi bạn tiến dần từng chút, bạn không nhận ra từ bên trong, giống như không thấy mình cao lên mỗi ngày. Cần một thứ từ bên ngoài để so.
Vì sao ghi âm, không phải chỉ cảm nhận
Cảm giác dao động theo ngày. Hôm ngủ đủ, bạn thấy mình nói hay. Hôm mệt, bạn thấy mình tệ. Bản ghi thì không bị ảnh hưởng bởi tâm trạng lúc nghe lại, nhất là khi bạn so hai bản ghi cạnh nhau.
Khi nói, bạn không nghe được mình. Lúc đang nói, đầu bạn bận nghĩ câu tiếp. Bạn không để ý mình vừa nói "I very like" hay kéo dài "ờ" năm lần. Nghe lại, những thứ đó hiện ra rõ ràng.
Lỗi lặp lại mới là lỗi đáng sửa. Một lỗi sai một lần có thể là do vội. Một lỗi xuất hiện ở ba bản ghi liên tiếp là thói quen. Bạn chỉ thấy được thói quen khi có nhiều bản ghi để so.
Việc của bước này: ghi ngắn, nghe có mục đích
Ghi cái gì
Đừng ghi cả buổi 90 phút. Bạn sẽ không bao giờ nghe lại. Chọn một phần nhỏ, đều đặn:
- Cách 1: ghi lượt 3 của bạn. Lượt bạn trả lời theo đời thật, không có mẫu. Khoảng hai tới ba phút. Nhớ hỏi bạn cùng cặp trước khi ghi, và chỉ ghi phần giọng của mình nếu họ không muốn.
- Cách 2: tự ghi sau buổi. Sau buổi học, tự hỏi mình hai câu hỏi của bài hôm đó, trả lời và ghi âm bằng điện thoại. Cách này không cần xin phép ai, và dễ so sánh hơn vì điều kiện giống nhau mỗi tuần.
Cách 2 thường tốt hơn cho việc so sánh. Mỗi tuần, cùng một kiểu câu hỏi, cùng một điều kiện, chỉ khác là bạn đã luyện thêm một tuần.
Một "câu hỏi mốc" cố định
Chọn một câu hỏi bạn sẽ trả lời lại mỗi tuần, ví dụ "Tell me about your typical weekend." Trả lời nó, ghi âm, lưu với tên ngày. Sau bốn tuần, bạn có bốn bản trả lời cùng một câu hỏi. Đó là thước đo tốt nhất bạn có thể tự tạo.
Nghe lại thế nào
Nghe lại mà không có mục đích thì dễ rơi vào cảnh của Ngọc lần đầu: chỉ nghe thấy giọng mình "kỳ", rồi tắt. Hãy nghe với một danh sách ngắn, mỗi lần chỉ để ý một hai thứ:
- Khoảng lặng trước câu trả lời. Bao nhiêu giây từ lúc câu hỏi kết thúc tới lúc bạn bắt đầu nói?
- Số câu. Bạn nói được mấy câu trước khi dừng hẳn?
- Cụm từ đã gom. Có cụm từ nào trong sổ từ bước 10 xuất hiện không?
- Một lỗi lặp lại. Có lỗi nào xuất hiện ở cả bản tuần trước và tuần này?
Ghi kết quả vào một bảng nhỏ. Không cần chính xác đến từng mili giây. Đếm nhẩm là đủ.
| Tuần | Im lặng trước khi nói | Số câu | Cụm từ đã dùng | Lỗi lặp |
|---|---|---|---|---|
| 1 | khoảng 4 giây | 2 | 0 | "I very like" |
| 2 | khoảng 3 giây | 3 | 1 | "I very like" |
| 3 | khoảng 2 giây | 4 | 1 | đã sửa |
Sửa lỗi lặp lại, mỗi lần một lỗi
Khi thấy một lỗi lặp, như "I very like", việc sửa khá đơn giản:
- Viết câu đúng: "I really like" hoặc "I like it very much".
- Nói to câu đúng năm lần, có nghĩa, về đời bạn: "I really like bun cha."
- Tuần sau, khi ghi âm, để ý xem lỗi còn không.
Chỉ sửa một lỗi mỗi tuần. Nếu bạn cố sửa năm lỗi cùng lúc, bạn sẽ nói chậm lại vì phải canh chừng mọi thứ, và mất đi chính sự trôi chảy bạn đang xây. Bài sửa lỗi quá nhiều khi luyện nói nói kỹ hơn về cái bẫy này.
Lỗi hay gặp ở bước này
Nghe để chê giọng. Gần như ai cũng thấy giọng mình trong bản ghi lạ và khó nghe. Đó là vì bình thường bạn nghe giọng mình qua xương sọ, còn bản ghi là giọng qua không khí. Giọng "lạ" đó là giọng người khác vẫn nghe hằng ngày, và họ không thấy nó kỳ. Đừng dành thời gian nghe lại để đánh giá chất giọng.
So với người khác. Nghe bản ghi của mình rồi mở video người bản xứ ra so. Cách so này không cho bạn thông tin gì hữu ích, chỉ làm bạn nản. So với mình tuần trước.
Ghi mà không nghe. Điện thoại đầy bản ghi mà không nghe lại bản nào. Nếu không có thời gian nghe, ghi ít đi. Một bản mỗi tuần, nghe lại trong năm phút, có giá trị hơn mười bản không ai nghe.
Xoá bản cũ. Bản ghi đầu tiên thường là bản bạn muốn xoá nhất. Đừng xoá. Nó là mốc xuất phát. Ba tháng sau, nó là bằng chứng rõ ràng nhất cho thấy bạn đã đi được bao xa.
Dấu hiệu bạn đã xong bước 13
- Bạn có ít nhất ba bản ghi của cùng một câu hỏi mốc, ở ba tuần khác nhau.
- Bạn đã nghe lại và ghi được ít nhất một con số thay đổi: khoảng lặng ngắn hơn, hoặc số câu nhiều hơn.
- Bạn đã phát hiện và sửa được ít nhất một lỗi lặp lại.
Nếu muốn một bộ chỉ số đầy đủ hơn để theo dõi, bài đo độ trôi chảy khi nói bàn kỹ những con số nào đáng đo và con số nào dễ gây hiểu lầm. Nếu bạn nhắm tới IELTS, phần mô tả trên trang IELTS Speaking cho thấy độ trôi chảy là một trong các tiêu chí được xem xét, nên những gì bạn đo ở đây không chỉ để tự động viên.
Bước kế tiếp
Khi nghe lại, nhiều người nhận ra một điều giống Ngọc: câu trả lời vẫn còn ngắn. Hai ba câu rồi hết ý. Bước tiếp theo, kéo dài câu trả lời bằng lý do và ví dụ, chỉ cách thêm hai lớp đơn giản để câu trả lời dài ra một cách tự nhiên, không phải độn chữ.
