Luyện nói giúp nghe tiếng Anh tốt hơn: cái được ít ai để ý

Lan luyện nói đều hai buổi mỗi tuần trong khoảng hai tháng, chủ yếu các chủ đề quen như đồ ăn, cuối tuần, kế hoạch. Cô không hề luyện nghe thêm. Vậy mà một tối xem một video vlog nấu ăn của một người Anh, cô nhận ra mình theo kịp gần hết mà không cần phụ đề. Những cụm như "I ended up making", "it turned out", "to be honest" lướt qua tai cô một cách dễ dàng. Hai tháng trước, cũng những video đó, cô phải bật phụ đề và tua lại.

Lan là nhân vật minh hoạ, nhưng trải nghiệm này rất phổ biến. Nó cho thấy một cái được mà ít người luyện nói nghĩ tới: nói nhiều làm tai bạn nhạy hơn. Bài này giải thích vì sao, và cách tận dụng điều đó cho có chủ đích.

Vì sao nói lại giúp nghe

Tai nhận ra những gì miệng đã làm quen

Khi nghe tiếng Anh ở tốc độ tự nhiên, bạn không nghe từng từ. Bạn nghe từng cụm. "What are you going to do" thật ra nghe giống "whatcha gonna do". Nếu bạn chỉ biết mặt chữ của từng từ, cụm nói nhanh này là một mớ âm khó tách.

Nhưng nếu chính bạn đã nói "I'm going to" hàng chục lần, và dần dần nói nó thành "I'm gonna" như người bản xứ, thì khi nghe, tai bạn khớp ngay. Bạn nhận ra một khối quen, không phải giải mã từng âm.

Nói buộc bạn chú ý tới những chỗ nghe thường bỏ qua

Khi chỉ nghe, bạn có thể bỏ qua những từ nhỏ như "a", "the", "of", "to" mà vẫn hiểu ý. Khi nói, bạn phải quyết định có dùng chúng hay không. Sự chú ý đó khiến bạn nhận ra chúng khi nghe, và các câu nói nhanh trở nên rõ ràng hơn.

Dự đoán tốt hơn

Người nghe giỏi không chỉ nghe, họ đoán trước. Khi ai đó nói "The thing is...", người nghe có kinh nghiệm biết một lời giải thích hoặc một vấn đề sắp tới. Khả năng đoán này đến từ việc chính bạn đã dùng những cụm đó để dẫn ý. Người hay nói biết các câu thường đi theo hướng nào, nên nghe đỡ vất vả.

Cái được này trông thế nào trong thực tế

Bạn sẽ nhận ra nó qua những thay đổi nhỏ:

• Những cụm bạn hay nói, khi nghe người khác nói nhanh, bạn không cần dừng lại để hiểu.
• Bạn bắt đầu bắt được cả câu trong phim, không chỉ vài từ khoá.
• Khi ai đó hỏi bạn một câu, bạn hiểu câu hỏi ngay từ lần đầu, ít phải "Sorry, could you repeat that?"
• Bạn nhận ra những cách nói tắt như "wanna", "gotta", "kinda" mà không phải nghĩ.

Điểm thứ ba đặc biệt quan trọng cho giao tiếp. Nhiều người lo không theo kịp khi người khác nói nhanh; bài sợ không theo kịp khi người khác nói nhanh bàn riêng về nỗi sợ đó. Nói nhiều là một phần lời giải của nó.

Cái được này có giới hạn

Cần thẳng thắn: nói nhiều không thay thế hoàn toàn việc luyện nghe. Nó giúp mạnh nhất với những cụm và chủ đề bạn đã nói. Với chủ đề hoàn toàn mới, từ vựng chuyên ngành, hay giọng địa phương lạ, bạn vẫn cần nghe nhiều.

Vì vậy, cách tận dụng tốt nhất là cho hai kỹ năng đi cạnh nhau: nói về một chủ đề, rồi nghe một đoạn cùng chủ đề đó. Tai sẽ bắt được những gì miệng vừa làm quen.

Tận dụng có chủ đích: ba cách đơn giản

Cách 1: nói trước, nghe sau, cùng chủ đề

Sau một buổi luyện về chủ đề du lịch, hãy tìm một video hay podcast ngắn về du lịch trong hai ngày sau đó. Bạn sẽ ngạc nhiên vì mình bắt được bao nhiêu cụm vừa nói.

Cách 2: nghe người cùng luyện nói

Trong luyện theo cặp, khi bạn làm người hỏi, bạn đang nghe người kia trả lời. Người đó dùng những cụm giống bạn, nhưng với giọng khác, nhịp khác, lỗi khác. Đây là luyện nghe tự nhiên ngay trong lúc luyện nói. Bài đổi vai hỏi và đáp giải thích vì sao vai người hỏi có giá trị riêng.

Khi đổi bạn luyện, lợi ích này tăng thêm: cùng chủ đề, bạn nghe cách nói của một người khác nữa. Bài đổi bạn luyện nói đi sâu vào chuyện này. Trong một buổi Speak together của Nemo, việc đổi cặp đã nằm sẵn trong năm chặng của buổi 90 phút: chào, bạn 1, đổi cặp, bạn 2, tổng kết.

Cách 3: chú ý âm nối khi nói

Khi luyện một câu mẫu, đừng chỉ nói đúng từ, hãy thử nối âm như người bản xứ: "Did you" thành "didja", "want to" thành "wanna", "going to" thành "gonna". Không cần làm điều này mọi lúc trong giao tiếp, nhưng tập vài lần cho tai quen. Lần sau nghe người khác nói như vậy, bạn không bị bất ngờ.

Cách tự kiểm cái được này

Một thí nghiệm nhỏ bạn có thể tự làm: chọn một video khoảng ba phút về một chủ đề bạn sắp luyện nói. Xem không phụ đề, ghi lại phần trăm bạn hiểu theo cảm nhận. Sau đó luyện nói chủ đề này hai ba buổi. Xem lại cùng video, không phụ đề. So sánh.

Nếu phần hiểu tăng rõ, bạn đã tận mắt thấy cơ chế này hoạt động. Và bạn có thêm một lý do để giữ nhịp luyện nói đều đặn, kể cả khi mục tiêu chính của bạn là nghe.

Những cụm "hai chiều" đáng luyện trước

Nếu muốn cái được này đến nhanh, hãy ưu tiên những cụm vừa hay dùng khi nói vừa hay xuất hiện khi nghe. Chúng là cầu nối giữa hai kỹ năng. Vài nhóm gợi ý:

• Cụm dẫn ý: "The thing is...", "To be honest...", "Actually...", "I mean...". Người bản xứ dùng liên tục; bạn nói quen thì nghe ra ngay chúng đang báo hiệu điều gì.
• Cụm kể chuyện: "I ended up...", "It turned out that...", "In the end...". Đây là những chỗ câu chuyện rẽ hướng, bắt được chúng là bắt được mạch.
• Cụm tắt: "gonna", "wanna", "kinda", "sort of". Khi tự nói, bạn không cần dùng hết, nhưng thử nói vài lần giúp tai hết bị bất ngờ.
• Cụm đáp lại: "Oh really?", "That makes sense", "Fair enough". Khi nghe chúng trong phim hay podcast, bạn hiểu ngay thái độ người nói.

Mỗi tuần chọn hai ba cụm trong số này, dùng cố ý trong buổi luyện nói, rồi để ý xem bạn nghe thấy chúng bao nhiêu lần trong tuần. Nhiều người kể rằng sau khi tự dùng "it turned out", họ bỗng nghe thấy nó ở khắp nơi, như thể trước đó nó chưa từng tồn tại. Nó vẫn luôn ở đó; chỉ là tai chưa có chỗ để móc vào.

Liên quan tới kỳ thi

Với người đang luyện IELTS, cái được này có tác dụng hai chiều. Nói tốt hơn giúp phần Listening, và nghe tốt hơn giúp bạn hiểu câu hỏi của giám khảo ngay lần đầu trong phần Speaking. Trang IELTS Speaking Part 1 có những câu hỏi ngắn mà hiểu ngay từ lần đầu là rất quan trọng, vì hỏi lại quá nhiều sẽ làm mất nhịp.

Tóm lại

Nói nhiều làm miệng quen những cụm từ, và cụm nào miệng đã quen thì tai nhận ra nhanh hơn. Đây là cái được phụ, nhưng rất thật, đặc biệt với những chủ đề bạn đã luyện. Để khai thác nó, hãy nói trước rồi nghe sau cùng chủ đề, lắng nghe bạn luyện khi làm người hỏi, và thử nối âm khi nói. Nếu muốn xem lợi ích này đặt cạnh những cái được khác của nói trôi, đọc bài lợi ích nói tiếng Anh lưu loát.