Sợ người nước ngoài nói nhanh: không theo kịp thì làm gì

Bạn đã chuẩn bị kỹ câu hỏi cho buổi gặp: "Could you tell me more about the project timeline?" Câu hỏi bật ra trơn tru. Người đối diện gật đầu và bắt đầu trả lời, nhanh, liền, có vài từ nối âm, có một câu đùa bạn không bắt được. Sau mười giây, bạn chỉ còn nghe thấy từng mảnh: "...next quarter... depends on... sign-off..." Bạn gật đầu, mỉm cười, và cầu mong người kia không hỏi lại bạn điều gì.

Với nhiều người luyện nói, nỗi sợ lớn nhất không nằm ở chỗ mình nói. Nó nằm ở chỗ nghe: mình hỏi được, nhưng không theo kịp câu trả lời. Bài này gọi đúng tên nỗi sợ đó, tách phần có cơ sở khỏi phần không, và đưa ra những câu cụ thể để xử lý tình huống.

Nỗi sợ này thật ra gồm những gì

Khi phân tích kỹ, "sợ người khác nói nhanh" thường là ba nỗi sợ nhỏ:

1. Sợ không hiểu: bỏ lỡ thông tin quan trọng.
2. Sợ lộ ra là không hiểu: người kia sẽ nghĩ mình kém.
3. Sợ làm phiền: xin nhắc lại là bắt người ta mất công.

Nỗi sợ thứ nhất có cơ sở. Hai nỗi sợ sau phần lớn không.

Phần có cơ sở: vì sao người khác nói nhanh khó theo

Tốc độ tự nhiên đi kèm âm nối

Người nói tiếng Anh tự nhiên không nói từng từ tách bạch. "What do you want to do" có thể nghe như "whaddaya wanna do". Nếu tai bạn chỉ quen mặt chữ, cụm này không khớp với bất cứ thứ gì bạn biết.

Từ nhỏ bị nuốt

Những từ như "to", "of", "and", "the" thường bị nói rất nhẹ, gần như biến mất. Người nghe quen thì não tự điền vào. Người nghe chưa quen thì thấy câu bị đứt đoạn.

Bạn đang làm hai việc cùng lúc

Trong hội thoại, bạn vừa nghe vừa chuẩn bị câu trả lời. Nếu phần chuẩn bị câu trả lời còn tốn nhiều sức, phần nghe bị bớt đi. Đây là lý do nói trôi hơn cũng giúp nghe tốt hơn; bài nói nhiều giúp nghe tốt hơn giải thích kỹ cơ chế này.

Phần không có cơ sở

Xin nhắc lại không làm bạn trông kém

Người bản xứ cũng xin nhắc lại nhau suốt, nhất là qua điện thoại hay trong phòng ồn. Với người đang nói chuyện với bạn, một câu "Sorry, could you say that again?" là tín hiệu bạn đang nghe thật, muốn hiểu thật. Điều khiến bạn trông kém là gật đầu cho qua rồi trả lời sai ý.

Người nói thường sẵn lòng điều chỉnh

Phần lớn người nói chuyện với người học ngôn ngữ thứ hai sẵn sàng nói chậm lại khi được đề nghị lịch sự. Nhiều người chỉ không biết họ đang nói quá nhanh, cho tới khi bạn nói ra.

Bộ câu để xử lý tình huống

Nỗi sợ giảm rất nhiều khi bạn có sẵn câu để dùng. Dưới đây là các nhóm câu theo mức độ bạn bỏ lỡ.

Khi bỏ lỡ cả câu

• "Sorry, could you say that again?"
• "Sorry, I didn't catch that."
• "Could you repeat the last part, please?"

Khi người kia nói quá nhanh

• "Could you speak a bit more slowly, please?"
• "Sorry, you're going a bit fast for me."

Câu thứ hai nghe tự nhiên và thân thiện, thường khiến người kia cười và nói chậm lại mà không ngại.

Khi bắt được một phần

Đây là nhóm câu hữu ích nhất, vì bạn cho thấy mình đã hiểu gì và chỉ hỏi phần còn thiếu:

• "Sorry, when did you say? Next quarter?"
• "You said it depends on the sign-off. Whose sign-off?"
• "So the project starts in January, is that right?"

Khi không hiểu một từ

• "Sorry, what does ... mean?"
• "I'm not familiar with that word. Could you explain?"

Luyện những câu này trước khi cần

Có câu trong sổ khác với có câu trên miệng. Khi hoảng vì không theo kịp, bạn sẽ không nhớ ra câu nào nếu chưa từng nói chúng. Vì vậy hãy đưa chúng vào buổi luyện.

Một cách luyện theo cặp rất hiệu quả: khi làm người trả lời, thỉnh thoảng hãy nói nhanh hơn bình thường, hoặc cố ý dùng một từ lạ. Người hỏi phải dùng một trong các câu trên để xin nhắc lại. Sau vài buổi, những câu này thành phản xạ. Bài đổi vai hỏi và đáp cho thấy vai người hỏi giúp bạn luyện cả nghe lẫn nói.

Luyện với nhiều người khác nhau cũng giúp tai quen với nhiều giọng, nhiều tốc độ. Trong một buổi 90 phút của Speak together ở Nemo, bạn luyện cùng chủ đề với hai người khác nhau, nghĩa là tai phải điều chỉnh theo hai cách nói. Xem thêm bài đổi bạn luyện nói.

Giảm rủi ro từ phía nghe

Ngoài câu xin nhắc lại, bạn có thể giảm rủi ro bằng cách luyện nghe có định hướng:

• Nghe cùng chủ đề trước buổi gặp. Nếu sắp nói về dự án, hãy nghe vài đoạn về quản lý dự án.
• Nghe các cụm nối âm phổ biến. "gonna", "wanna", "gotta", "didja", "whaddaya". Nhận ra chúng một lần là bớt bất ngờ mãi.
• Nghe không phụ đề, rồi mới xem phụ đề. Để thấy chính xác mình bỏ lỡ chỗ nào.

Một tình huống làm mẫu từ đầu tới cuối

Để thấy các câu trên chạy trong đời thật, hãy xem một đoạn hội thoại ở quầy lễ tân khách sạn. Bạn hỏi giờ ăn sáng, và nhân viên trả lời rất nhanh:

"Breakfast's from six-thirty to ten in the restaurant on the second floor, but on weekends it goes till ten-thirty, and if you want it in your room there's a menu by the phone."

Một người đang sợ sẽ gật đầu, nói "Thank you", và sáng hôm sau đi lạc. Một người có sẵn bộ câu sẽ nói:

"Sorry, I got the six-thirty part. Until when, did you say?"

Nhân viên nhắc lại: "Until ten, and ten-thirty on weekends."

"And where is the restaurant?"

"Second floor."

"Great, thanks. So six-thirty to ten, second floor. Got it."

Bạn để ý: bạn không cần hiểu cả câu dài ngay lần đầu. Bạn chỉ cần bắt được một mảnh, nói mảnh đó ra, rồi hỏi phần còn lại. Câu cuối cùng, nhắc lại toàn bộ thông tin, vừa giúp bạn nhớ, vừa cho người kia cơ hội sửa nếu bạn nghe nhầm.

Mẫu này dùng được ở hầu hết tình huống: hỏi đường, gọi món, họp công việc, nghe thầy cô hướng dẫn bài tập. Luyện nó trong hai ba buổi đóng vai là đủ để nó bật ra khi cần.

Dấu hiệu nỗi sợ đang nhỏ lại

• Bạn dùng "Sorry, could you say that again?" mà không đỏ mặt.
• Bạn hỏi lại đúng phần mình bỏ lỡ, không hỏi lại cả câu.
• Bạn ít gật đầu cho qua hơn.
• Người nói chuyện với bạn tự nhiên điều chỉnh tốc độ sau khi bạn đề nghị một lần.

Tóm lại

Sợ người khác nói nhanh là nỗi sợ có một phần cơ sở: tốc độ tự nhiên, âm nối, từ bị nuốt là khó thật. Nhưng phần sợ lộ ra là không hiểu, sợ làm phiền thì phần lớn không có cơ sở. Có sẵn bộ câu xin nhắc lại, luyện chúng thành phản xạ, và nghe cùng chủ đề trước khi nói là ba việc giảm rủi ro thật. Nếu bạn đang chuẩn bị thi, trang IELTS Speaking có nói về việc xin giám khảo nhắc lại câu hỏi trong phòng thi. Để thấy chỗ của kỹ năng này trong hành trình nói trôi, đọc bản đồ luyện nói trôi chảy.