Luyện nói tiếng Anh với nhiều người: đổi bạn để phản xạ thật

Sau bốn tuần luyện với cùng một bạn, Minh và Khoa đã rất ăn ý. Minh biết Khoa sẽ hỏi gì tiếp theo. Khoa hiểu cả những câu Minh nói chưa rõ, vì đã nghe Minh nói cả chục lần. Buổi luyện trôi chảy, vui vẻ. Rồi một hôm Khoa ốm, Minh được ghép với một bạn mới tên Linh. Linh hỏi câu đầu tiên: "So what kind of music are you into?" Minh đứng hình. Anh biết trả lời "What music do you like?", nhưng chưa từng nghe cách hỏi này.

Minh và Khoa là nhân vật minh hoạ, nhưng tình huống này chỉ ra một điều quan trọng: luyện mãi với một người, bạn trở nên trôi với người đó, không phải trôi với tiếng Anh. Bài này bàn về giải pháp đơn giản: đổi bạn luyện, và cách làm cho việc đổi đó có ích.

Vì sao một người luyện quen là chưa đủ

Người quen hiểu bạn quá dễ

Sau vài tuần, người luyện cùng bạn đã quen giọng, quen lỗi, quen cách bạn dùng từ. Họ hiểu bạn ngay cả khi câu bạn nói chưa rõ. Điều đó dễ chịu, nhưng nó che mất những chỗ người lạ sẽ không hiểu.

Câu hỏi trở nên dễ đoán

Người quen hỏi theo cùng một kiểu. Bạn bắt đầu trả lời trước khi họ hỏi xong. Đây là phản xạ, nhưng là phản xạ với một người. Người mới hỏi cùng ý theo cách khác, và phản xạ đó không còn tác dụng.

Đời thật không có người luyện quen

Trong phỏng vấn, du học, đi làm, bạn gần như luôn nói chuyện với người mới. Mỗi người có giọng, tốc độ, cách hỏi khác nhau. Phản xạ thật là phản xạ với sự khác biệt đó.

Đổi cặp trong cùng một buổi: cách làm

Cách đổi bạn hiệu quả nhất không phải là đổi người mỗi tuần, mà là đổi người ngay trong một buổi, cùng một chủ đề. Lý do: nửa đầu buổi bạn đã làm quen chủ đề với bạn thứ nhất; nửa sau, cùng chủ đề đó, bạn gặp một người mới. Nội dung quen, người lạ. Đó là độ khó vừa phải.

Một buổi Speak together ở Nemo được tổ chức đúng như vậy. Buổi 90 phút gồm năm chặng: chào, bạn 1, đổi cặp, bạn 2, tổng kết. Trong phòng breakout hai người, cả hai cùng chủ đề, A hỏi B đáp rồi đổi, mỗi người ba lượt. Sau đó đổi cặp và làm lại với người mới.

Điều gì thay đổi khi gặp bạn thứ hai

Khi bạn đã nói chủ đề với bạn 1, rồi sang bạn 2, ba thứ thay đổi:

Câu hỏi khác đi. Bạn 1 hỏi "What do you like to do in your free time?", bạn 2 có thể hỏi "How do you usually spend your weekends?" hoặc "Got any hobbies?". Cùng ý, khác bề mặt. Tai bạn học cách nhận ra ý qua nhiều cách hỏi.

Câu trả lời của bạn trôi hơn. Bạn đã nói chủ đề này ba lượt với bạn 1. Với bạn 2, phần nội dung và cụm từ đã sẵn sàng. Bạn có thêm chỗ để chú ý vào việc nói rõ và nói dài.

Bạn học được cách nói mới. Bạn 2 trả lời theo đời thật của họ, dùng những cụm khác bạn 1. Bạn gom được thêm cách diễn đạt mà không cần học thêm gì.

Ví dụ, về chủ đề đồ ăn:

Với bạn 1, bạn nói: "I like pho. I eat it every morning." Bạn 2 hỏi: "Is there any food you really can't stand?" Câu hỏi lạ, nhưng bạn đã có đà: "Hmm, I can't stand bitter melon, to be honest. My mum cooks it a lot, but I always leave it on the plate."

"Can't stand" là cụm bạn vừa nghe từ bạn 2 và dùng lại ngay. Đây là cách phản xạ thật được xây: nghe, bắt, dùng.

Những điều cần có để đổi cặp có ích

• Cùng chủ đề. Đổi người và đổi chủ đề cùng lúc là quá nhiều thứ mới. Giữ chủ đề, chỉ đổi người.
• Cùng trình độ tương đối. Người mới quá giỏi hay quá yếu đều làm mất cân bằng lượt nói.
• Đủ lượt với mỗi người. Mỗi người ba lượt là đủ để vào nhịp; ít hơn thì chưa kịp thoải mái đã đổi.
• Có câu mẫu làm điểm chung. Hai người lạ cùng có một bài nói, một bộ câu hỏi, sẽ bắt đầu nhanh hơn nhiều.

Mở đầu với người mới trong ba mươi giây

Nhiều người ngại đổi cặp vì không biết bắt đầu thế nào với một người lạ. Thật ra chỉ cần một khung mở đầu ngắn, luyện vài lần là quen:

"Hi, I'm Trang. Nice to meet you." "Hi Trang, I'm Duc. So, are you ready for the food topic?" "Yeah, I think so. Do you want to ask first, or shall I?" "You go first."

Bốn câu, chưa tới ba mươi giây, và cả hai đã vào việc. Để ý câu thứ ba: "Do you want to ask first, or shall I?" Nó vừa lịch sự, vừa phân vai rõ ràng, vừa là một câu hỏi thật bằng tiếng Anh. Rất nhiều người luyện nói hàng tháng mà chưa từng tự nói một câu như vậy, vì với người quen họ không cần.

Cuối lượt với người mới, cũng có một khung đóng ngắn: "That was fun. I didn't know you could cook." Một câu nhận xét về điều vừa nghe từ người kia làm cuộc luyện kết thúc tự nhiên, và là thêm một lượt nói thật mà không cần câu mẫu nào.

Những câu mở và đóng này nghe nhỏ, nhưng chúng chính là thứ bạn cần mỗi khi gặp một người mới ngoài đời: đồng nghiệp mới, bạn cùng lớp mới, người ngồi cạnh trong một buổi hội thảo. Đổi cặp trong buổi luyện cho bạn luyện chúng mỗi tuần.

Giới hạn của cách này

• Người rất ngại có thể thấy mệt. Mỗi lần đổi người là một lần phá băng. Với người mới bắt đầu, vài buổi đầu chỉ với một người có thể phù hợp hơn. Bài tìm bạn luyện nói tiếng Anh cùng trình độ bàn về giai đoạn đó.
• Đổi quá nhiều thì không kịp xây. Nếu mỗi mười phút đổi một người, bạn chỉ luyện màn mở đầu. Hai người mỗi buổi là một con số hợp lý.
• Không thay được lặp lượt. Đổi cặp mạnh nhất khi đi sau lặp lượt, không phải thay nó. Bài nói lại cùng một chủ đề nhiều lượt là nền của bài này.

Dấu hiệu đổi cặp đang có tác dụng

• Bạn nhận ra câu hỏi quen ngay cả khi nó được hỏi theo cách lạ.
• Bạn bắt đầu với người mới mà không cần năm phút làm quen.
• Bạn dùng lại cụm vừa nghe từ bạn luyện trước đó.
• Bạn nói rõ hơn một chút, vì biết người mới chưa quen giọng mình.

Tóm lại

Luyện với một người giúp bạn trôi với người đó. Đổi bạn luyện trong cùng buổi, cùng chủ đề, giúp bạn trôi với tiếng Anh. Nội dung quen, người lạ là độ khó vừa phải để xây phản xạ thật. Để thấy đổi cặp nằm ở đâu trong cả hành trình, đọc bản đồ luyện nói trôi chảy. Nếu bạn là học sinh đang tìm hiểu cách luyện nói cùng bạn cho kỳ thi, trang speak together cho học sinh giới thiệu cách luyện này từ góc nhìn IELTS.