Giám khảo Speaking IELTS đang làm gì khi bạn nói, và điều gì không bị chấm

Phong luyện Speaking với bạn cùng lớp khá trôi chảy. Nhưng mỗi lần hình dung cảnh ngồi đối diện một người lạ, người ấy không cười, cúi xuống ghi gì đó sau mỗi câu trả lời, thì cậu thấy cổ họng khô lại. Cậu tự hỏi: giám khảo ghi gì vậy, có phải đang ghi lỗi của mình không, họ có khó chịu vì giọng mình không, nếu mình hỏi lại câu hỏi thì có bị trừ điểm không.

Nỗi sợ giám khảo là một trong những nỗi sợ phổ biến nhất trước phần thi Speaking. Phần lớn nó đến từ việc không biết giám khảo đang làm gì. Bài này gọi tên nỗi sợ ấy, tách phần có cơ sở khỏi phần không có, và chỉ cách giảm rủi ro thật.

Gọi đúng tên nỗi sợ

Khi hỏi kỹ, nỗi sợ giám khảo thường là một trong những điều sau:

• Sợ bị đánh giá con người, không chỉ tiếng Anh.
• Sợ giám khảo thấy khó chịu hoặc chán.
• Sợ nét mặt lạnh của giám khảo nghĩa là mình đang nói tệ.
• Sợ hỏi lại hoặc xin nhắc lại câu hỏi bị trừ điểm.
• Sợ giọng địa phương hoặc giọng Việt bị trừ điểm.
• Sợ bị ngắt lời giữa chừng nghĩa là mình nói sai.

Một số nỗi sợ trong danh sách này có cơ sở, một số thì không. Hãy xem từng cái.

Giám khảo thật sự đang làm gì

Buổi Speaking IELTS là một cuộc nói chuyện có kịch bản. Giám khảo có một bộ câu hỏi theo từng phần, có quy định về thời gian cho mỗi phần, và phải chấm bạn theo các tiêu chí chấm công khai của IELTS. Buổi nói được ghi âm.

Trong khi bạn nói, giám khảo đang cùng lúc làm vài việc: theo dõi thời gian, chuyển sang câu hỏi kế tiếp đúng lúc, lắng nghe để đánh giá theo tiêu chí. Việc "cúi xuống ghi" có thể là ghi chú về thời gian, về câu hỏi tiếp theo, hoặc ghi chú phục vụ chấm. Nó không có nghĩa là bạn vừa mắc lỗi.

Giám khảo được đào tạo để giữ thái độ trung lập. Vì vậy nét mặt không cười, không gật đầu nhiệt tình, không phản hồi kiểu "hay quá" là bình thường, và không phải tín hiệu bạn đang nói tệ. Giám khảo trung lập với mọi thí sinh, kể cả người được điểm cao.

Phần nỗi sợ không có cơ sở

"Giám khảo đánh giá con người mình." Không. Tiêu chí chấm Speaking là về ngôn ngữ: độ trôi chảy và mạch lạc, vốn từ, ngữ pháp, phát âm. Quan điểm của bạn đúng hay sai, thông minh hay giản dị, không phải thứ được chấm.

"Nét mặt lạnh là mình đang tệ." Như đã nói, giám khảo giữ trung lập có chủ ý. Đọc nét mặt giám khảo để đoán điểm là một cách tự làm mình rối.

"Bị ngắt lời là nói sai." Đặc biệt ở Part 1 và Part 3, giám khảo có thể ngắt bạn để chuyển câu vì thời gian. Ở Part 2, khi hết thời gian nói, giám khảo sẽ dừng bạn lại. Việc bị ngắt là do kịch bản thời gian, không phải do nội dung bạn nói.

"Giọng Việt bị trừ điểm." Phát âm được chấm theo mức độ dễ hiểu và việc dùng các đặc điểm phát âm, không theo việc bạn nghe giống người Anh hay người Mỹ. Có giọng Việt không phải là lỗi. Nói không rõ đến mức người nghe khó hiểu mới là vấn đề. Nếu nỗi lo về giọng lớn hơn nỗi lo về giám khảo, bài sợ giọng không chuẩn trong IELTS Speaking sẽ giúp nhiều hơn.

Phần nỗi sợ có cơ sở

"Xin nhắc lại câu hỏi có sao không." Xin nhắc lại một lần khi thật sự không nghe rõ là chuyện bình thường trong giao tiếp. Nhưng nếu bạn xin nhắc lại liên tục, hoặc dùng việc đó để mua thời gian ở mọi câu, nó có thể ảnh hưởng tới đánh giá về độ trôi chảy. Cách an toàn: hỏi lại khi cần, bằng một câu tự nhiên như "Sorry, could you say that again?", và đừng biến nó thành thói quen.

"Im lặng lâu khi đầu trống." Đây là rủi ro thật. Độ trôi chảy là một tiêu chí chấm. Nhưng rủi ro này không nằm ở giám khảo, mà ở bạn chưa có sẵn cách đi tiếp khi bí ý. Phần dưới nói cách tập.

"Bị đánh giá thấp nếu trả lời quá ngắn." Cũng có cơ sở. Trả lời "Yes, I do." rồi dừng không cho giám khảo đủ ngôn ngữ để chấm. Mở rộng câu trả lời bằng lý do hoặc ví dụ là cách đưa cho giám khảo thứ họ cần.

Giảm rủi ro thật: bốn cách tập

Tập với người lạ. Nói chuyện với bạn cùng lớp khác nói chuyện với người lạ. Nếu có thể, luyện Speaking với một người bạn chưa quen, hoặc với một giáo viên không dạy bạn. Mục tiêu là quen cảm giác nói với người mà mình không đoán trước được phản ứng.

Tập với người giữ nét mặt trung lập. Nhờ người luyện cùng cố ý không cười, không gật đầu, cúi xuống ghi chép. Nghe có vẻ kỳ, nhưng chỉ sau vài buổi, cảnh ấy không còn khiến bạn giật mình nữa.

Ghi âm và nghe lại. Ghi âm các buổi luyện, sau đó nghe lại và ghi ra chỗ nào bạn dừng lâu, chỗ nào câu trả lời quá ngắn. Cách này tách được nỗi sợ khỏi dữ liệu: bạn thấy lỗi thật của mình, thay vì lỗi bạn tưởng tượng giám khảo đang nhìn thấy. Bài ghi âm, phiên âm rồi tự rà bài nói có quy trình chi tiết.

Chuẩn bị câu đi tiếp. Có sẵn vài câu tự nhiên để mua thời gian suy nghĩ, như "That's not something I've thought much about, but I suppose..." Luyện chúng đến mức bật ra không cần nghĩ. Không phải để lừa giám khảo, mà để không có khoảng im lặng dài.

Phong đã tập thế nào

Nhân vật minh hoạ Phong chọn hai cách trong bốn cách trên. Mỗi tuần cậu nhờ một người anh họ, người cậu ít nói chuyện, đóng vai giám khảo với nét mặt không biểu cảm, cúi xuống ghi chép sau mỗi câu. Buổi đầu cậu lắp bắp ngay câu thứ hai. Tới buổi thứ tư, cậu gần như không để ý tới việc ghi chép nữa. Song song, cậu ghi âm và nghe lại, phát hiện rằng mình hay trả lời Part 1 chỉ bằng một câu. Cậu tập thêm một lý do hoặc một ví dụ cho mỗi câu trả lời. Nỗi sợ không biến mất, nhưng nó không còn điều khiển cách cậu nói.

Trước buổi nói

Lịch Speaking có thể cùng ngày hoặc khác ngày với ba kỹ năng còn lại, tuỳ đơn vị tổ chức và lịch cụ thể. Thư xác nhận đăng ký sẽ ghi rõ. Đọc kỹ để biết giờ có mặt, vì thường có thủ tục kiểm tra danh tính trước khi vào phòng nói.

Vài phút trước khi vào phòng, đừng cố ôn thêm từ vựng. Hãy nói nhỏ vài câu tiếng Anh với chính mình để "làm nóng" giọng, như kể lại buổi sáng hôm nay. Bước vào phòng, chào giám khảo bình thường như chào một người lạ lịch sự. Buổi nói bắt đầu bằng những câu hỏi đơn giản về bạn, nên phút đầu tiên thường là phút dễ nhất.

Tóm lại

Giám khảo Speaking không phải người đang tìm lỗi của bạn. Họ là người đang làm một việc có quy trình: hỏi theo kịch bản, giữ thời gian, chấm theo tiêu chí công khai. Phần lớn những gì khiến bạn sợ, nét mặt, ghi chép, bị ngắt lời, giọng Việt, không ảnh hưởng tới điểm. Phần có ảnh hưởng, im lặng lâu và trả lời quá ngắn, là thứ tập được. Nếu bạn muốn hiểu kỹ hơn từng phần của buổi nói, trang IELTS Speaking: ba phần thi nói là nơi đọc tiếp. Và nếu phòng thi nói chung khiến bạn run, bài giữ bình tĩnh trong phòng thi có những cách tập áp dụng cho cả bốn kỹ năng.