Điểm IELTS thật thấp hơn thi thử: năm lý do và cách thu hẹp khoảng lệch

Thảo làm đề thử suốt hai tháng, điểm tự tính dao động quanh 7.0. Cô đi thi và nhận về 6.0, riêng Writing chỉ 5.5. Câu đầu tiên cô hỏi là "có phải chấm sai không". Câu thứ hai là "mình đã học sai ở đâu". Cả hai câu đều hợp lý, nhưng câu trả lời thường không nằm ở chỗ cô nghĩ.

Khoảng lệch giữa điểm luyện và điểm thật là một trong những cú hụt khó chịu nhất của người học IELTS, vì nó không chỉ mất một lần thi mà còn làm lung lay niềm tin vào cả quá trình ôn. Bài này tách khoảng lệch ấy thành từng nguyên nhân, để bạn biết cái nào đang xảy ra với mình và sửa đúng chỗ.

Khoảng lệch đến từ đâu

Hầu hết khoảng lệch không đến từ một nguyên nhân duy nhất mà từ vài nguyên nhân cộng lại, mỗi cái kéo xuống một chút. Nhìn theo từng kỹ năng sẽ thấy rõ hơn:

Với Listening và Reading, đáp án là đúng hoặc sai, nên khoảng lệch chủ yếu đến từ đề luyện và điều kiện làm bài. Với Writing và Speaking, khoảng lệch lớn nhất thường nằm ở việc ai chấm và chấm theo gì.

Lý do một: đề luyện không cùng độ khó

Không phải đề nào gắn chữ "IELTS" cũng có độ khó như đề thật. Nhiều bộ đề trôi nổi được soạn lại, rút gọn, hoặc có đáp án sai. Có bộ đề Reading với passage ngắn hơn, từ vựng dễ hơn, câu hỏi bám sát câu chữ hơn đề thật.

Dấu hiệu: bạn làm đề từ một nguồn được điểm cao đều, nhưng làm một bộ đề chính thức do đơn vị tổ chức phát hành lại thấp hơn rõ rệt.

Cách sửa: dùng đề chính thức làm thước đo cuối. Đề nguồn khác có thể dùng để luyện kỹ năng, nhưng con số để quyết định ngày thi nên lấy từ đề có độ khó sát thật nhất bạn có.

Lý do hai: tự chấm Writing và Speaking quá rộng tay

Đây là nguồn lệch lớn nhất, và cũng khó nhận ra nhất vì nó không cố ý. Khi tự chấm bài viết của mình, bạn biết mình muốn nói gì, nên đọc thấy mạch lạc. Người chấm không biết, nên chỗ nào thiếu nối là thấy hổng ngay. Bạn cũng hay nhìn thấy những câu phức mình viết được mà bỏ qua những lỗi mạo từ, lỗi hoà hợp chủ ngữ động từ lặp lại suốt bài.

Thang chấm Writing có bốn tiêu chí: Task Response, Coherence and Cohesion, Lexical Resource, Grammatical Range and Accuracy. Người tự chấm thường chấm theo cảm giác tổng thể thay vì chấm riêng từng tiêu chí, và cảm giác tổng thể thì hay rộng lượng. Trang IELTS Writing: Task 1 và Task 2 mô tả kỹ hơn từng tiêu chí.

Ví dụ trước và sau: Thảo tự chấm một bài Task 2 được 7.0 vì "ý rõ, từ vựng ổn". Khi chấm lại theo từng tiêu chí, bài ấy có một đoạn thân bài không trả lời đúng phần thứ hai của đề (Task Response kéo xuống), và lỗi mạo từ lặp ở gần như mọi đoạn (Grammatical Range and Accuracy kéo xuống). Điểm chấm lại gần với 6.0 hơn nhiều.

Lý do ba: điều kiện làm bài khác hẳn

Ở nhà, bạn làm Reading khi đang tỉnh táo, sau một cốc cà phê, có thể dừng để trả lời tin nhắn. Trong phòng thi, bạn làm Reading ngay sau Listening, đã ngồi yên một thời gian, và Writing đang chờ phía sau.

Những khác biệt nhỏ ấy cộng lại: mệt hơn, không dừng được, áp lực thời gian thật, và một chút hồi hộp. Đề luyện rời từng kỹ năng không đo được hiệu ứng này. Bài giữ bình tĩnh trong phòng thi nói riêng về phần hồi hộp.

Lý do bốn: đếm điểm luyện theo lần tốt nhất

Nhiều người nhớ điểm luyện của mình theo lần cao nhất. "Mình từng được 8.0 Reading" có thể đúng, nhưng nếu mười bài gần nhất dao động từ 6.5 tới 8.0, thì điểm thật hợp lý nhất nằm ở quanh giữa khoảng ấy, không phải ở đỉnh.

Cách sửa: ghi lại mọi bài luyện, không chỉ bài tốt. Nhìn trung bình và độ dao động của năm tới mười bài gần nhất, không nhìn đỉnh.

Lý do năm: luyện một dạng quá nhiều, gặp dạng khác trong đề thật

Nếu bạn luyện đi luyện lại một vài dạng câu hỏi quen, điểm luyện sẽ cao ở những dạng ấy. Đề thật trộn nhiều dạng, và có thể có dạng bạn ít gặp. Điểm luyện khi ấy không đại diện cho toàn bộ đề thi.

Dấu hiệu: điểm của bạn ổn định khi làm từng phần theo dạng, nhưng lệch khi làm một đề đầy đủ.

Một bảng đối chiếu cho chính bạn

Thảo, sau khi bình tĩnh lại, lập một bảng bốn dòng, mỗi dòng một kỹ năng, với ba cột: điểm luyện trung bình, điểm thi thật, và nghi vấn chính. Listening lệch nửa band, nghi vấn là đề luyện lấy từ một nguồn không chính thức. Reading gần như khớp. Speaking lệch nửa band, nghi vấn là chỉ luyện với bạn thân và tự chấm. Writing lệch một band, nghi vấn là tự chấm theo cảm giác.

Chỉ nhìn bảng ấy, cô đã thấy việc ưu tiên: Writing trước, Speaking sau, còn Reading không cần đụng tới. Trước đó, kế hoạch của cô là "ôn lại cả bốn kỹ năng", tức là chia đều thời gian cho cả những chỗ không có vấn đề.

Bạn có thể làm bảng tương tự trong mười lăm phút. Điều quan trọng là cột thứ ba: mỗi khoảng lệch phải có một nghi vấn cụ thể, gắn với một trong năm lý do ở trên. Nghi vấn "chắc do mình dốt" không phải một nghi vấn, vì không có cách nào kiểm nó.

Cái giá nếu không tìm ra nguyên nhân

Nếu bạn không biết khoảng lệch đến từ đâu, bạn sẽ làm một trong hai điều: thi lại ngay với cùng cách ôn, hoặc học lại từ đầu mọi thứ. Cách thứ nhất thường cho kết quả gần giống lần trước. Cách thứ hai tốn thời gian vào cả những chỗ không có vấn đề. Cả hai đều ăn vào khoảng thời gian trước hạn nộp hồ sơ.

Cách thu hẹp khoảng lệch, từng lớp

1. Đặt kết quả thật cạnh điểm luyện, theo từng kỹ năng. Kỹ năng nào lệch nhiều nhất? Nếu lệch dồn vào Writing và Speaking, nghi ngờ đầu tiên là cách chấm. Nếu lệch dồn vào Listening và Reading, nghi đề luyện và điều kiện làm bài. Bài đọc bảng điểm IELTS hướng dẫn cách làm việc này.
2. Đổi thước đo Writing và Speaking. Cho bài của bạn được chấm theo từng tiêu chí, có chỉ vào chỗ cụ thể trong bài, chứ không chỉ một con số tổng. Ở Nemo12, Writing được chấm riêng bốn tiêu chí và Speaking ba tiêu chí, mỗi tiêu chí một band nửa bậc kèm một câu chỉ vào đúng chỗ trong bài. Dù bạn dùng cách nào, điều quan trọng là có người hoặc công cụ không biết trước ý bạn muốn nói.
3. Làm ít nhất hai bài thử liền mạch trong điều kiện thật trước lần thi tới: đúng giờ, liền ba phần, đúng hình thức máy hoặc giấy.
4. Dùng trung bình, không dùng đỉnh. Chỉ đăng ký khi trung bình năm bài gần nhất đã chạm mức cần, không phải khi một bài chạm mức.

Khi nào nên nghi kết quả thật có vấn đề

Đôi khi khoảng lệch không nằm ở bạn. Nếu một kỹ năng lệch bất thường so với cả ba kỹ năng còn lại và so với mọi bài luyện có người chấm nghiêm túc, bạn có thể cân nhắc phúc khảo. Nhưng hãy loại trừ năm lý do ở trên trước. Bài phúc khảo IELTS: khi nào đáng làm giúp bạn phân biệt hai tình huống.

Bước tiếp theo

Lấy mười bài luyện gần nhất, ghi điểm từng kỹ năng vào một bảng, tính trung bình, và đặt cạnh kết quả thật. Kỹ năng có khoảng cách lớn nhất là chỗ bạn bắt đầu. Nếu đó là Writing hoặc Speaking, bước đầu tiên không phải là viết thêm mà là tìm một cách chấm sát hơn. Trang band điểm IELTS giúp bạn đối chiếu mỗi mức band thật sự đòi hỏi những gì.