Con học IELTS bị áp lực: khi nào nên giảm tải thay vì ép thêm

Mười một giờ đêm, đèn phòng con vẫn sáng. Con gái lớp 12 vừa xong đề cương Hoá cho bài kiểm tra ngày mai, giờ mới mở tập đề IELTS. Mẹ đứng ở cửa, định nói "thôi đi ngủ đi con", rồi lại thôi, vì còn năm tháng nữa là hạn nộp hồ sơ, và Writing của con vẫn chưa tới 6.0. Mẹ đi ra, trong lòng giằng co giữa hai nỗi sợ: sợ con kiệt sức, và sợ nếu cho con nghỉ thì con không kịp.

Đây là nỗi sợ của rất nhiều gia đình có con học năm cuối phổ thông. Bài này gọi đúng tên nó, tách phần có cơ sở khỏi phần phóng đại, và đưa ra một cách nhìn cụ thể để biết lúc nào nên giảm tải, lúc nào con chỉ cần một tuần nghỉ ngơi.

Nỗi sợ này có cơ sở

Học sinh THPT ở Việt Nam đã có lịch học dày: học chính khoá, học thêm, kiểm tra định kỳ, ôn thi tốt nghiệp. Khi thêm IELTS vào, con thường phải lấy thời gian từ đâu đó, và chỗ bị lấy nhiều nhất là giấc ngủ và thời gian nghỉ.

Kiệt sức không chỉ làm con mệt. Nó làm việc học kém hiệu quả: con ngồi hai tiếng mà chỉ làm được lượng việc của bốn mươi phút, đọc lại bài chữa mà không nhớ gì, viết bài Writing với những lỗi con đã biết từ tháng trước. Vì vậy, ép thêm giờ khi con đã quá tải thường không làm band lên nhanh hơn. Nó chỉ làm tăng số giờ ngồi vào bàn.

Chỗ nỗi sợ bị thổi to

Không phải cứ con than mệt là con đang kiệt sức. Mệt sau một tuần kiểm tra là bình thường. Chán một dạng bài là bình thường. Nếu mỗi lần con kêu mệt bố mẹ đều giảm tải, con có thể mất nhịp, và việc lấy lại nhịp khó hơn việc giữ nó.

Cũng không phải học nhiều giờ là quá tải. Có đứa học mười giờ một tuần vẫn thoải mái vì học đúng lúc, có nghỉ, có tiến bộ nhìn thấy. Có đứa học năm giờ mà ngột ngạt vì mỗi giờ đều là giờ bị ép.

Kiệt sức khác lười ở đâu

Đây là câu hỏi quan trọng nhất, vì hai trạng thái này nhìn ngoài giống nhau (con không học) nhưng cần cách xử lý ngược nhau.

Nếu con đang ở cột trái, thêm áp lực sẽ làm mọi thứ tệ hơn. Nếu con ở cột phải, vấn đề không phải là quá tải mà là thiếu lý do, và cách gỡ thường là để con tự đặt mục tiêu, như trong bài cùng con đặt mục tiêu IELTS có hạn chót.

Nhìn nhịp giờ học mỗi tuần

Thay vì hỏi "con có mệt không" (con sẽ trả lời theo tâm trạng lúc ấy), hãy nhìn vào nhịp giờ học qua nhiều tuần. Nhịp cho biết nhiều hơn một câu trả lời.

Nhịp đều, vừa sức: con học khoảng một mức giờ ổn định mỗi tuần, lên xuống chút ít. Đây là nhịp tốt nhất, dù con số không cao.

Nhịp dồn rồi sụp: vài tuần học rất nhiều, rồi một đợt gần như không học. Đây là dấu hiệu cảnh báo quá tải rõ nhất. Tổng giờ có thể không thấp, nhưng hiệu quả kém và mỗi lần sụp lại tốn thời gian lấy lại.

Nhịp đều, có tuần nghỉ chủ động: con giảm giờ trong tuần thi ở trường rồi quay lại. Đây là nhịp lành mạnh, và bố mẹ không cần lo.

Ở Nemo12, trang tổng quan của người học hiện số giờ học trong 12 tuần gần nhất. Mục đích của nó là đo công sức, không phán xét, và chính vì vậy nó là một công cụ tốt để bố mẹ và con cùng nhìn vào nhịp mà không biến thành buổi kiểm điểm.

Khi nào nên giảm tải

Giảm tải là quyết định đúng khi có ít nhất hai trong bốn dấu hiệu sau kéo dài hơn hai tuần:

1. Con ngủ ít hơn khoảng thời gian cần thiết nhiều đêm liên tiếp vì học.
2. Điểm ở trường giảm rõ rệt ở những môn trước đây ổn.
3. Nhịp học có dạng dồn rồi sụp, lặp lại.
4. Con nói về IELTS bằng những câu tiêu cực chung chung ("con không làm được", "con dốt tiếng Anh") thay vì chỉ vào một kỹ năng cụ thể.

Giảm tải không có nghĩa là bỏ. Nó có thể là:

• Giảm số giờ mỗi tuần nhưng giữ đều đặn.
• Tạm dừng luyện đề, chỉ giữ việc đọc lại bài chữa và viết lại.
• Tập trung vào đúng một kỹ năng yếu nhất, bỏ tạm những phần đã đủ.
• Lùi ngày thi dự kiến nếu hạn nộp cho phép.

Khi nào không nên giảm tải

Nếu con mệt vì một tuần đặc biệt (kiểm tra, sự kiện ở trường), hãy để con nghỉ tuần ấy và quay lại nhịp cũ. Không cần thay đổi kế hoạch vì một tuần.

Nếu con không học vì chưa thấy lý do, giảm tải chỉ làm con trôi xa hơn. Lúc này việc cần làm là nói chuyện về mục tiêu, không phải về lịch học.

Một tuần giảm tải trông thế nào

Để cụ thể hơn, hãy lấy một học sinh minh hoạ lớp 12 đang học khoảng chín giờ IELTS mỗi tuần, chia đều cả bốn kỹ năng, cộng thêm lịch học thêm ba môn thi tốt nghiệp. Sau ba tuần, nhịp của bạn ấy rơi vào kiểu dồn rồi sụp, và điểm Toán ở trường giảm.

Một tuần giảm tải hợp lý cho bạn ấy có thể như sau. Bỏ hẳn phần luyện đề Listening và Reading, vì hai kỹ năng này đã ở mức 6.5, cao hơn yêu cầu. Giữ hai buổi Writing, mỗi buổi khoảng một giờ: một buổi viết bài mới, một buổi viết lại bài đã chữa. Giữ một buổi Speaking ngắn, ghi âm rồi nghe lại. Tổng cộng khoảng bốn giờ thay vì chín, nhưng toàn bộ bốn giờ đều dồn vào hai kỹ năng đang kéo band xuống.

Sau hai tuần như vậy, bạn ấy ngủ đủ hơn, điểm ở trường ổn lại, và điều bất ngờ là bài Writing không chậm đi, vì thời gian trước đây vốn đã bị chia mỏng cho những phần không cần. Giảm tải đúng cách thường là cắt phần thừa, không phải cắt phần cần.

Nhìn lại cả cấu trúc học

Đôi khi quá tải không đến từ việc học nhiều, mà từ cách học tốn thời gian: đi lại xa để tới lớp, ngồi lớp đông chờ tới lượt, học những phần đã vững. Nếu con mất hai tiếng mỗi buổi để đi và về, đó là hai tiếng có thể dùng để ngủ.

Ở Nemo12, không phải vào Zoom học đủ buổi: phần lớn việc học diễn ra trong hệ thống vào lúc người học rảnh. Với học sinh năm cuối có lịch dày, việc tự chọn khung giờ có thể giúp giảm áp lực đáng kể. Bài học IELTS online hay tại trung tâm: phụ huynh nên chọn gì so sánh kỹ hai cách.

Nói chuyện với con thế nào

Nói về quá tải với một đứa trẻ đang mệt cần nhẹ nhàng. Vài câu mở có thể dùng:

• "Mẹ thấy mấy tuần nay con thức khuya. Tuần nào khó nhất với con?"
• "Nếu phải bỏ bớt một việc trong tuần, con muốn bỏ việc gì?"
• "Con thấy cái gì trong việc học IELTS đang tốn sức mà không được gì?"

Tránh những câu so sánh ("bạn A cũng học lớp 12 mà vẫn kịp") và những câu đặt điều kiện ("nếu không cố thì mất năm"). Chúng tăng áp lực mà không cho con thêm thông tin gì.

Giữ sức cho cả chặng dài

Nỗi sợ con quá tải là có cơ sở, nhưng cách giảm không phải là đoán theo tâm trạng. Nhìn nhịp giờ học qua nhiều tuần, phân biệt kiệt sức với thiếu động lực, và giảm tải có chủ đích khi thấy các dấu hiệu kéo dài. Nếu cả nhà đang tính lại lịch thi vì lo con không kịp, bài cho con thi IELTS quá sớm: sai lầm hay gặp giúp cân nhắc ngày thi hợp lý hơn. Và trang lộ trình luyện IELTS cho thấy một con đường có mốc rõ trông như thế nào, để con biết mình đang ở đâu thay vì chỉ thấy một đống việc phía trước.