Tự tin nói tiếng Anh mở ra gì ở trường và nơi làm việc

Trong một công ty phần mềm ở Hà Nội, trưởng nhóm hỏi ai muốn tham gia buổi gọi hằng tuần với khách hàng Nhật, cuộc gọi dùng tiếng Anh. Hai người giơ tay. Người thứ ba, giỏi kỹ thuật nhất nhóm, cúi xuống màn hình. Sáu tháng sau, một trong hai người giơ tay được giao dẫn dự án mới với khách hàng đó. Người giỏi kỹ thuật nhất vẫn ngồi chỗ cũ.

Câu chuyện này không nói rằng tiếng Anh quan trọng hơn kỹ thuật. Nó nói rằng có những cơ hội chỉ đến với người dám mở miệng, và những cơ hội ấy thường không được quảng cáo. Bài này liệt kê những gì sự tự tin nói tiếng Anh mở ra, ở trường và ở chỗ làm, để bạn thấy rõ mình đang để lỡ gì khi né.

Cơ hội thường đến dưới dạng "ai muốn làm không?"

Phần lớn cơ hội gắn với tiếng Anh không đến dưới dạng bài thi hay phỏng vấn. Chúng đến dưới dạng một câu hỏi nhẹ nhàng trong nhóm: ai muốn dẫn đoàn khách tham quan, ai muốn trình bày phần này với đối tác, ai muốn tham gia chương trình trao đổi. Người dám nói sẽ giơ tay. Người không dám sẽ tìm lý do: "em bận", "để bạn khác làm".

Điểm quan trọng là người hỏi không kiểm tra trình độ tiếng Anh của bạn trước. Họ chỉ cần một người sẵn sàng. Tức là rào cản thật ở đây không phải trình độ, mà là việc bạn có dám nhận hay không.

Ở người còn ngại, chỗ rơi rụng lớn nhất nằm ở bước "dám giơ tay", không phải ở bước "làm được".

Ở trường: những thứ không có trong bảng điểm

Với học sinh, tự tin nói tiếng Anh mở ra những thứ bảng điểm không ghi:

Phát biểu trong lớp

Học sinh dám phát biểu bằng tiếng Anh nhận được phản hồi của giáo viên nhiều hơn, vì giáo viên chỉ sửa được cái họ nghe thấy. Mỗi lần phát biểu là một lần được chữa miễn phí. Người im lặng suốt năm học không nhận được lần chữa nào.

Hoạt động ngoại khoá và cuộc thi

Câu lạc bộ tranh biện, cuộc thi hùng biện, chương trình trao đổi học sinh, tình nguyện viên tại sự kiện quốc tế. Phần lớn yêu cầu không cao về ngữ pháp, nhưng yêu cầu bạn nói được trước người khác. Những trải nghiệm này lại là thứ hồ sơ du học và học bổng rất coi trọng.

Phỏng vấn đầu vào

Nhiều chương trình học bổng và trường quốc tế có vòng phỏng vấn tiếng Anh. Người đã quen nói trong lớp bước vào phòng phỏng vấn với tâm thế khác hẳn người lần đầu nói tiếng Anh với người lạ.

Ở chỗ làm: từ né tránh sang được nhìn thấy

Với người đi làm trẻ, tiếng Anh nói thường quyết định bạn có được nhìn thấy hay không.

Họp với đối tác và khách hàng

Người nói được trong buổi họp là người khách hàng nhớ tên. Không cần nói nhiều. Một câu hỏi tốt như "Could you walk us through the timeline for the next phase?" hay một câu tóm tắt như "So, just to confirm, we'll send the draft by Friday" đã đủ để bạn hiện diện.

Nhận dự án có yếu tố quốc tế

Dự án có đối tác nước ngoài thường là dự án lớn, học được nhiều. Người được giao là người đã chứng tỏ mình nói được, thường qua những lần giơ tay nhỏ trước đó.

Tự bảo vệ ý kiến của mình

Khi ý của bạn bị hiểu sai trong một cuộc gọi tiếng Anh, người không dám nói sẽ để yên và sửa lại sau qua email, lúc mọi quyết định đã xong. Người dám nói có thể chen vào: "Sorry, can I just clarify what I meant?" Một câu, và ý tưởng của bạn được giữ lại.

Không phải để nói hay, mà để không né

Có một hiểu lầm cần gỡ: để nhận những cơ hội trên, bạn không cần nói hay. Bạn cần nói đủ. "Đủ" nghĩa là truyền được ý, xin nhắc lại khi không nghe rõ, và không bỏ chạy khi vấp.

Một nhân viên nói tiếng Anh có lỗi nhưng dám nhận cuộc gọi sẽ tiến bộ nhanh hơn người nói đúng ngữ pháp nhưng luôn nhờ đồng nghiệp gọi hộ. Người thứ nhất có hàng chục cuộc gọi để học. Người thứ hai có số không.

Đi từ né tránh tới dám nhận: một lộ trình ngắn

Không ai chuyển từ né mọi cuộc gọi sang dẫn dự án quốc tế trong một tuần. Nhưng có thể đi từng nấc:

1. Chuẩn bị một câu duy nhất cho buổi họp tới. Một câu hỏi, một câu xác nhận. Nói nó ra, dù chỉ một câu.
2. Luyện chủ đề công việc ở chỗ an toàn trước. Kể về công việc hằng ngày của mình, về dự án đang làm, với một bạn luyện cùng trình độ. Những câu đã nói ra trong phòng luyện sẽ dễ nói hơn trong phòng họp.
3. Giơ tay cho một việc nhỏ. Dẫn khách đi ăn trưa, giới thiệu nhóm trong năm phút. Việc nhỏ, rủi ro thấp, nhưng là bằng chứng thật.
4. Nhận một việc lớn hơn khi đã có ba lần nhỏ. Lúc này bạn có ký ức để bám vào.

Nấc thứ hai là nơi luyện theo cặp có ích nhất. Ở NEMO SPEAK, mỗi buổi chia thành phòng hai người, cùng chủ đề, A hỏi B đáp rồi đổi, và đổi sang bạn khác ở nửa sau buổi. Bạn nói cùng một chủ đề với hai người khác nhau, tức là có hai lần diễn tập trước khi mang câu ấy vào đời thật.

Năm câu dùng được ngay trong buổi họp

Nếu bạn muốn một điểm bắt đầu cụ thể cho nấc thứ nhất, đây là năm câu ngắn, dùng được trong hầu hết cuộc họp, không đòi hỏi vốn từ chuyên môn:

• "Could you say a bit more about that?" Mời người khác nói thêm, cho bạn thời gian nghĩ.
• "Just to make sure I understand, you mean...?" Nhắc lại ý để kiểm tra.
• "I agree with that, and I'd add one thing." Mở đường cho ý của bạn.
• "What's the deadline for this?" Câu hỏi thực tế mà ai cũng cần.
• "I'll follow up by email." Kết thúc phần của bạn gọn gàng.

Chọn một câu, mang vào buổi họp tới, và nói nó ra. Sau buổi họp đó, bạn đã chuyển từ "người không bao giờ nói" sang "người đã nói một câu". Nghe nhỏ, nhưng đó là nấc khó nhất.

Điều tự tin không mở ra

Để công bằng: tự tin nói tiếng Anh không tự động mang lại thăng chức hay học bổng. Bạn vẫn cần năng lực chuyên môn, vẫn cần chuẩn bị nội dung. Tự tin chỉ gỡ đi một cái chốt: cái chốt khiến bạn không bước vào cánh cửa mà năng lực của bạn đáng được bước vào.

Bước tiếp theo

Nhìn lại một tháng vừa qua và đếm: có bao nhiêu lần bạn né một dịp nói tiếng Anh ở lớp hay ở chỗ làm? Con số đó là số cơ hội đã trôi qua. Nếu bạn muốn bắt đầu đi từng nấc, đọc bài chỗ an toàn để tập nói tiếng Anh để chọn nơi luyện, và bài cuộc trò chuyện tiếng Anh đầu tiên trọn vẹn để hiểu vì sao lần nói nhỏ đầu tiên đáng giá. Nếu mục tiêu của bạn gắn với phỏng vấn hay học bổng, trang IELTS Speaking giúp bạn thấy phần nói của một kỳ thi quốc tế trông ra sao.