Có nên cho con thi IELTS: những gì con mang theo ngoài hồ sơ

Một người mẹ từng hỏi: "Nếu trường con muốn vào không bắt buộc IELTS, thì có nên cho con thi không?" Câu hỏi nghe đơn giản, nhưng đằng sau nó là một nỗi băn khoăn lớn hơn. Nhiều gia đình nhìn IELTS như một tờ giấy phải có, một chi phí để mở một cánh cửa. Khi cánh cửa ấy không bắt buộc, tờ giấy có còn đáng không?

Bài này trả lời câu hỏi đó bằng cách nhìn vào những thứ con mang theo sau khi tờ giấy đã nằm trong hồ sơ. Không phải để thuyết phục mọi gia đình cho con thi, và không hứa hẹn bất kỳ kết quả tuyển sinh nào. Mà để khi quyết định, bố mẹ cân được cả phần lợi ích mà một bảng điểm không ghi lại.

Lợi ích dễ thấy và lợi ích khó thấy

Lợi ích dễ thấy của IELTS ai cũng biết: một con số dùng được cho hồ sơ du học, xét tuyển hay chuẩn đầu ra. Nhưng để có con số ấy, con phải đi qua vài tháng tới hơn một năm luyện tập có cấu trúc. Chính quãng đường này để lại những thứ bền hơn con số, vốn chỉ có hiệu lực trong một khoảng thời gian nhất định.

Tiếng Anh học thuật: thứ ở lại lâu nhất

IELTS Academic không kiểm tra tiếng Anh giao tiếp hằng ngày. Nó kiểm tra khả năng đọc một bài viết dài về một chủ đề lạ, nghe một bài giảng và ghi chú, viết một bài lập luận có cấu trúc, và nói về một ý tưởng trừu tượng trong vài phút.

Đó chính là những việc con sẽ làm mỗi tuần nếu học đại học bằng tiếng Anh, dù ở nước ngoài hay trong một chương trình liên kết trong nước. Một sinh viên năm nhất từng luyện Writing Task 2 nghiêm túc sẽ không bỡ ngỡ khi giảng viên giao bài luận 1500 từ, vì cách dựng luận điểm, đưa ví dụ, phản biện đã quen tay.

Tương tự, Reading IELTS rèn khả năng đọc lướt tìm ý chính rồi đọc kỹ tìm chi tiết, kỹ năng mà sinh viên cần mỗi khi có năm bài báo khoa học phải đọc trước buổi thảo luận.

Thói quen tự học: thứ khó dạy nhất

Ở trường phổ thông, lịch học do trường quyết, bài tập do giáo viên giao, và có người kiểm tra mỗi ngày. Luyện IELTS thường khác. Phần lớn thời gian là tự học: tự làm bài, tự đọc lại bài chữa, tự quyết hôm nay luyện kỹ năng nào.

Ở Nemo12, phần lớn việc học diễn ra trong hệ thống vào lúc người học rảnh, không phải vào Zoom học đủ buổi. Cách học như vậy đòi hỏi con tự giữ nhịp, và đó cũng chính là thứ con được rèn.

Một học sinh học xong IELTS theo cách này thường mang theo vài kỹ năng rất cụ thể:

• Biết chia một mục tiêu lớn thành các mốc nhỏ có hạn.
• Biết đọc nhận xét về bài của mình và sửa, thay vì chỉ nhìn điểm.
• Biết khi nào mình đang chững và cần hỏi người khác.

Những kỹ năng này không có tên trong bảng điểm IELTS, nhưng chúng quyết định rất nhiều thứ ở năm nhất đại học, khi không còn ai nhắc con làm bài.

Kinh nghiệm thi dưới áp lực

Kỳ thi IELTS là một buổi dài, có giờ giấc chặt, có một giám khảo ngồi đối diện trong phần Speaking. Với nhiều học sinh, đây là lần đầu tiên thi một kỳ thi quốc tế, ở một địa điểm lạ, với quy trình kiểm tra giấy tờ nghiêm ngặt.

Trải qua một lần như vậy, con học được cách chuẩn bị giấy tờ, đến sớm, giữ bình tĩnh khi gặp một câu hỏi khó, và phân bổ thời gian khi đồng hồ chạy. Những kỳ thi sau, từ phỏng vấn học bổng tới thi cuối kỳ đại học, sẽ bớt đáng sợ hơn.

Ba cảnh nhỏ ở năm nhất đại học

Để hình dung rõ hơn, hãy thử đặt những lợi ích trên vào ba cảnh rất đời thường của một sinh viên năm nhất.

Cảnh thứ nhất: tuần đầu, giảng viên phát danh sách đọc gồm ba chương sách và hai bài báo, tất cả bằng tiếng Anh, cho buổi thảo luận thứ Năm. Người đã quen đọc lướt tìm ý chính rồi mới đọc kỹ sẽ xong trong một buổi tối. Người chưa quen sẽ đọc từng chữ và bỏ dở ở trang mười.

Cảnh thứ hai: bài tập giữa kỳ là một bài luận có lập luận hai chiều. Người từng viết Task 2 và được chữa theo tiêu chí biết mở bài nêu quan điểm, mỗi đoạn một luận điểm, có ví dụ và có phần phản biện. Họ không cần ai dạy lại cấu trúc ấy.

Cảnh thứ ba: phần thuyết trình nhóm, mỗi người nói năm phút trước lớp. Người từng luyện Speaking Part 2, nói liền hai phút về một chủ đề sau một phút chuẩn bị, sẽ bớt run hơn nhiều. Ba cảnh này không có trong bảng điểm IELTS, nhưng chúng lặp lại hằng tuần suốt bốn năm.

Lợi ích ấy chỉ đến khi học đúng cách

Cần nói thẳng: không phải cách luyện IELTS nào cũng để lại ba thứ trên. Nếu con học thuộc lòng các câu trả lời Speaking mẫu, chép khung bài viết có sẵn, và làm đề liên tục tới khi quen dạng câu hỏi, con có thể đạt con số nhưng mang theo rất ít. Tệ hơn, những thói quen này có thể phải bỏ đi khi vào đại học.

Vì vậy, nếu bố mẹ cho con thi IELTS với mong muốn con được lợi lâu dài, câu hỏi nên đặt cho nơi dạy không chỉ là "con sẽ được bao nhiêu" mà còn là "con sẽ học viết và nói như thế nào". Bài những câu phụ huynh nên hỏi trước khi chọn nơi học IELTS có sẵn những câu hỏi ấy.

Đo lợi ích dài hạn bằng gì

Lợi ích dài hạn khó đo hơn một band điểm, nhưng không phải không đo được. Vài dấu hiệu bố mẹ có thể để ý trong quá trình con học:

• Con đọc tài liệu tiếng Anh ngoài bài tập. Một bài báo, một video bài giảng, một cuốn sách mỏng.
• Con tự đặt lịch học mà không cần nhắc. Không phải hoàn hảo, nhưng có nhịp.
• Con nói về lỗi của mình bằng từ cụ thể. Không phải "con dở Writing" mà "con hay viết câu quá dài, bị mất ý".

Nếu thấy các dấu hiệu này, con đang học theo cách để lại thứ gì đó, bất kể band thi cuối cùng là bao nhiêu.

Vậy có nên cho con thi không

Không có câu trả lời chung. Nếu con chưa có nhu cầu dùng điểm trong hai năm tới, thi ngay có thể lãng phí vì điểm có hạn hiệu lực (hãy kiểm lại quy định trên trang chính thức của đơn vị tổ chức thi). Nhưng học theo chương trình IELTS thì vẫn có thể có ích, miễn là học để lấy kỹ năng chứ không chỉ để lấy điểm.

Nếu con có nhu cầu dùng điểm, lợi ích dài hạn là một lý do để chọn cách học kỹ hơn là cách học nhanh hơn. Và nếu cả nhà đang lăn tăn về thời điểm, bài cho con thi IELTS quá sớm: sai lầm hay gặp giúp tránh một cái bẫy phổ biến.

Muốn hiểu mỗi mức band thể hiện điều gì về khả năng tiếng Anh thật của con, trang band điểm IELTS: mỗi mức đòi hỏi gì mô tả ngắn gọn. Điều đáng nhớ nhất: con số trên bảng điểm có hạn dùng, còn những gì con học được để đạt con số ấy thì không.