Bước 3: Lập danh sách trường sơ bộ khi chọn trường du học Mỹ

Trong ghi chú điện thoại của Mai (nhân vật minh hoạ, lớp 11 ở TP.HCM) có một danh sách tên là "Trường mơ ước": bảy cái tên, cả bảy đều nằm trong nhóm trường có tỉ lệ nhận thấp nhất nước Mỹ. Không có trường nào trong nước, không có trường nào Mai tin chắc mình đậu. Khi được hỏi "nếu cả bảy đều từ chối thì sao", Mai im lặng một lúc rồi nói "thì chắc học ở nhà".

Danh sách của Mai không sai vì mơ cao. Nó sai vì chỉ có một loại trường, nên không dùng được để đặt mục tiêu điểm. Mọi con số SAT sau này của bạn sẽ được tính từ danh sách trường, và một danh sách lệch hẳn về một phía sẽ cho ra một mục tiêu lệch theo.

Bước 3 của hành trình SAT là lập một danh sách trường sơ bộ, chia nhóm, có ghi khoảng điểm. Sơ bộ nghĩa là nó sẽ còn đổi, nhưng đủ vững để làm đầu vào cho bước 4.

Bạn bước vào bước 3 với gì

Ở bước 2, bạn đã quyết định mình có cần SAT không và kết luận là cần. Bạn có sẵn ba tới năm trường đã tra chính sách điểm thi. Bạn biết con đường của mình: du học Mỹ, xét tuyển trong nước, hoặc cả hai.

Bạn chưa có: một danh sách đủ rộng, được sắp xếp, với con số cụ thể bên cạnh từng trường. Đó là việc của hôm nay.

Vì sao danh sách trường đi trước điểm mục tiêu

Nhiều học sinh làm ngược: đặt mục tiêu 1500 trước, rồi tìm trường "hợp với 1500". Cách này có hai vấn đề. Nếu 1500 cao hơn mức danh sách thật sự cần, bạn ôn thừa hàng tháng lẽ ra dành cho bài luận hay hoạt động. Nếu 1500 thấp hơn mức cần, bạn dừng ôn quá sớm và phát hiện ra khi đã muộn.

Đi từ danh sách trường tới điểm thì con số có cơ sở. Mỗi trường Mỹ thường công bố khoảng điểm SAT của sinh viên được nhận, hay gặp nhất là khoảng giữa 50%: điểm ở mốc 25% và mốc 75%. Trường trong nước dùng SAT thì công bố ngưỡng trong đề án. Khi danh sách có những con số này, bước 4 chỉ còn là phép đọc và chia.

Việc của bước 3: bốn thao tác

Thao tác 1: gom tên rộng, chưa lọc

Viết ra 15 tới 20 cái tên. Nguồn có thể là: trường có ngành bạn thích, trường anh chị khoá trên đã đi, trường ở vùng khí hậu hoặc thành phố bạn muốn sống, trường có học bổng cho sinh viên quốc tế, và các trường trong nước có phương thức xét SAT nếu bạn giữ phương án ấy. Ở thao tác này đừng loại trường nào vì "chắc không đậu" hay "nghe không nổi tiếng".

Thao tác 2: ghi khoảng điểm cạnh từng trường

Với mỗi trường Mỹ, tìm khoảng điểm SAT của lớp mới nhập học trên trang tuyển sinh hoặc báo cáo dữ liệu chung của trường. Ghi hai mốc: 25% và 75%. Với trường trong nước, ghi ngưỡng tối thiểu trong đề án. Nếu trường không công bố, ghi "không rõ" thay vì đoán. Những con số này đổi theo năm, nên ghi kèm năm của dữ liệu.

Cách đọc khoảng điểm có một số chỗ tinh tế, và bài đọc khoảng điểm 25-75 của trường đi sâu vào đó. Ở bước 3 bạn chỉ cần chép đúng số.

Thao tác 3: chia ba nhóm

Chia danh sách theo mức độ khó so với hồ sơ của bạn nói chung, không chỉ so với điểm SAT:

• Tầm với: tỉ lệ nhận thấp, hoặc khoảng điểm cao hơn hẳn mức bạn hình dung mình đạt được. Có cơ hội, nhưng không đặt cược vào đó.
• Vừa sức: khoảng điểm và yêu cầu nằm trong tầm nếu bạn ôn nghiêm túc.
• Chắc chắn: bạn có khả năng cao được nhận, và bạn thật sự muốn học ở đó nếu các trường khác từ chối.

Chữ "thật sự muốn" ở nhóm chắc chắn rất quan trọng. Một trường chắc chắn mà bạn không bao giờ chịu đi thì không phải lưới an toàn.

Thao tác 4: cắt còn 8 tới 12 trường

Danh sách sơ bộ dễ quản lý nhất khi có khoảng 8 tới 12 trường, mỗi nhóm ít nhất hai. Nếu bạn giữ cả phương án trong nước, tính chúng vào nhóm vừa sức hoặc chắc chắn tuỳ ngưỡng. Con số này không phải luật, chỉ là cỡ vừa để bước 4 không phải xử lý 20 khoảng điểm.

Ví dụ: danh sách của Mai sau khi làm lại

Mai giữ lại ba trong bảy trường mơ ước làm nhóm tầm với. Mai thêm bốn trường vừa sức có ngành khoa học máy tính và có học bổng cho sinh viên quốc tế, và ba trường chắc chắn, trong đó có một trường đại học trong nước nhận SAT cho ngành Mai thích. Tổng cộng mười trường.

Khi ghi khoảng điểm cạnh từng trường, Mai thấy một điều trước đó chưa từng thấy: mốc 25% của bốn trường vừa sức nằm trong một dải khá hẹp, còn mốc 75% của nhóm tầm với cao hơn hẳn. Nghĩa là nếu Mai đạt được mức quanh mốc 75% của nhóm vừa sức, Mai đã có vị trí tốt ở bảy trên mười trường.

Dấu hiệu bạn đã xong bước 3

• Bạn có 8 tới 12 trường, chia vào ba nhóm, mỗi nhóm ít nhất hai trường.
• Cạnh mỗi trường có khoảng điểm hoặc ngưỡng, ghi kèm năm của dữ liệu, hoặc chữ "không rõ" có chủ ý.
• Cạnh mỗi trường có chính sách điểm thi của năm bạn nộp: yêu cầu, không bắt buộc hay không xem.
• Bạn trả lời được câu "nếu nhóm tầm với đều từ chối, mình sẽ đi đâu" mà không phải im lặng.

Những lỗi hay gặp khi lập danh sách

Danh sách một màu

Toàn trường tầm với như Mai lúc đầu, hoặc ngược lại toàn trường chắc chắn vì sợ trượt. Cả hai cho ra mục tiêu điểm lệch: một bên ôn tới kiệt sức, một bên dừng quá sớm.

Chọn trường theo bảng xếp hạng chung

Thứ hạng tổng thể không nói trường ấy có mạnh ở ngành bạn học, có hỗ trợ tài chính cho sinh viên quốc tế hay có hợp với bạn không. Dùng bảng xếp hạng để gom tên ở thao tác 1 thì được, dùng để chia nhóm thì không.

Chép khoảng điểm từ nguồn thứ ba mà không ghi năm

Một bảng tổng hợp trên blog có thể dùng dữ liệu cũ vài năm. Ghi năm cạnh con số giúp bạn biết khi nào phải cập nhật.

Coi danh sách sơ bộ là danh sách nộp

Danh sách này sẽ đổi khi bạn tìm hiểu thêm, đi thăm trường online hay có điểm thử. Mục đích của nó ở giai đoạn này là cho bước 4 một đầu vào đủ tốt, không phải chốt nơi bạn nộp.

Nếu bạn muốn thử nhanh

Trên trang Điểm SAT mục tiêu của bạn, bạn có thể khai danh sách theo nhóm có sẵn (Việt Nam, Mỹ học bổng merit, Mỹ top 30) hoặc tự nhập điểm của trường, cùng ngày thi dự kiến. Hệ thống đề xuất điểm mục tiêu tổng và từng phần, và bạn sửa được nếu thấy chưa hợp. Đó là cách nhanh để kiểm danh sách vừa lập có cho ra một con số hợp lý không.

Bước kế tiếp

Danh sách có khoảng điểm là nguyên liệu. Bước 4 biến nó thành con số: đặt mục tiêu điểm cho từng phần, từ điểm tổng cho cả danh sách tới mục tiêu riêng cho Math và cho Reading and Writing. Mang theo bảng mười trường của bạn, cột mốc 25% và 75% sẽ được dùng ngay.