Vừa học trên lớp vừa ôn SAT: cân lịch tuần để con không quá tải

Tuần thứ ba của tháng 11, con trai chị Loan (nhân vật minh hoạ) đang học lớp 11 chuyên Lý. Thứ Hai kiểm tra một tiết Hoá, thứ Tư nộp báo cáo thí nghiệm, thứ Năm có buổi học thêm Toán, thứ Bảy thi thử SAT. Tối thứ Ba con ngồi tới một giờ sáng, sáng thứ Tư dậy muộn, tới trường với đôi mắt đỏ. Chị hỏi con có muốn nghỉ một buổi SAT không. Con bảo không được, sắp thi rồi.

Đó là quá tải lịch: không phải con lười hay yếu, mà số việc trong tuần vượt quá số giờ trong tuần. SAT không thay thế việc học ở trường; nó cộng thêm vào. Và học kỳ ở trường Việt Nam, nhất là lớp chuyên, đã khá đầy.

Bài này chỉ bàn về bài toán lịch: đếm giờ, xếp việc, và nhận ra khi nào nên giảm hay dời. Chuyện tâm lý, áp lực và kiệt sức là một vấn đề liên quan nhưng khác, bố mẹ có thể đọc ở bài sợ con kiệt sức vì ôn SAT.

Dấu hiệu lịch của con đang quá tải

Quá tải lịch thường lộ ra qua những thứ bố mẹ nhìn thấy được, trước cả khi điểm số đi xuống:

• Giờ đi ngủ trôi dần về sau, nhất là các đêm trước ngày kiểm tra.
• Bài tập ở trường bắt đầu nộp muộn hoặc làm qua loa.
• Buổi ôn SAT bị bỏ, rồi bù dồn vào cuối tuần thành những buổi rất dài.
• Điểm kiểm tra trên lớp có dấu hiệu giảm, dù con vẫn học nhiều giờ.
• Con không còn khoảng thời gian nào trong tuần không có việc.

Dấu hiệu thứ tư đáng chú ý, vì học bạ thường nặng hơn SAT trong hồ sơ du học. Đánh đổi học bạ lấy điểm SAT là đánh đổi thua.

Vì sao quá tải xảy ra: phép tính mà ít ai làm

Phần lớn gia đình lên lịch SAT theo kiểu cộng thêm: "mỗi tối thêm hai tiếng SAT". Nhưng ít ai ngồi đếm xem tuần của con thật sự còn bao nhiêu giờ trống.

Thử làm phép tính với một tuần điển hình của một em lớp 11 (ví dụ minh hoạ, mỗi nhà một khác):

Hai mươi mốt giờ còn lại nghe có vẻ nhiều, nhưng đó cũng là giờ để con nghỉ, tập thể thao, gặp bạn, làm hoạt động ngoại khoá cho hồ sơ. Nếu ôn SAT chiếm 14 giờ trong đó, con còn 7 giờ cho mọi thứ khác trong cả tuần. Đó là lịch có thể chịu được vài tuần, không phải vài tháng.

Khi ngủ bị cắt để bù, vòng luẩn quẩn bắt đầu: ngủ ít thì học kém hiệu quả, học kém hiệu quả thì cần thêm giờ, thêm giờ thì lại cắt ngủ.

Cân lịch tuần: bốn bước bố mẹ làm cùng con

Bước 1: đếm giờ thật trong hai tuần

Trong hai tuần, con ghi lại mỗi ngày đã dùng giờ vào việc gì, không cần chính xác tới phút. Mục đích là thấy con số thật thay vì con số tưởng tượng. Nhiều gia đình ngạc nhiên khi thấy giờ đi lại, giờ học thêm chiếm nhiều như vậy.

Bước 2: xác định số giờ SAT bền được

Từ con số thật, cả nhà chọn một số giờ SAT mỗi tuần mà con giữ được cả trong tuần thi học kỳ. Con số ấy thường thấp hơn con số mong muốn. Điều đó không sao: năm ngày đều đặn, mỗi ngày một tiếng, thường hiệu quả hơn hai buổi cuối tuần bốn tiếng mỗi buổi.

Bước 3: dán lịch trường lên trước

Lấy lịch kiểm tra, thi học kỳ, nộp dự án của trường, đánh dấu những tuần nặng. Ở các tuần ấy, lịch SAT giảm xuống mức duy trì, chẳng hạn chỉ ôn lại sổ lỗi, không học phần mới, không làm bài đo dài.

Bước 4: chọn ngày thi tránh mùa thi trường

Nếu còn chọn được, tránh đặt ngày thi SAT sát các kỳ thi học kỳ của trường. Tuần trước kỳ thi SAT, con cần được ưu tiên cho SAT; tuần trước thi học kỳ, con cần được ưu tiên cho trường. Để hai tuần ấy chồng lên nhau là tự tạo ra một tháng quá tải.

Giảm tải hay dời ngày thi: dấu hiệu để quyết

Khi lịch đã được cân mà con vẫn quá tải, có hai hướng: giảm bớt việc khác, hoặc dời ngày thi SAT. Không có câu trả lời chung, nhưng có vài câu hỏi giúp chọn.

Nên giảm việc khác khi:

• Có một lớp học thêm mà con thấy không còn cần (ví dụ học thêm môn đã vững).
• Có hoạt động ngoại khoá đang chiếm nhiều giờ nhưng không phải hoạt động chính của hồ sơ.
• Ngày thi SAT đã gần và kế hoạch đang đúng mốc.

Nên dời ngày thi khi:

• Điểm trên lớp đã bắt đầu giảm rõ.
• Hai lần đo SAT gần nhất không đạt mốc, dù con học đủ giờ.
• Vẫn còn một kỳ thi sau đó mà điểm có kịp trước hạn nộp.

Trên NEMO SAT, nếu ngày thi cách dưới 8 tuần hoặc khoảng cách tới mục tiêu lớn hơn 200 điểm trong 8 tuần, màn mục tiêu hiện cảnh báo bằng số điểm cần tăng mỗi tuần. Con số cụ thể ấy giúp cuộc bàn "có nên dời không" bớt cảm tính: nếu con số trông không thực tế, đó là tín hiệu nên dời.

Ví dụ trước và sau khi cân lịch

Trước: con trai chị Loan học SAT năm tối mỗi tuần, mỗi tối hai tiếng, cộng bốn tiếng thứ Bảy. Tổng 14 giờ. Ba tuần có kiểm tra ở trường, con bỏ SAT rồi bù dồn Chủ nhật. Ngủ trung bình sáu tiếng.

Sau: sau hai tuần đếm giờ, cả nhà chọn 8 giờ SAT mỗi tuần: bốn tối một tiếng rưỡi, cộng hai tiếng thứ Bảy. Tuần có kiểm tra thì chỉ ba tối, mỗi tối 45 phút ôn sổ lỗi. Ngày thi SAT dời từ tháng 12 sang tháng 3, tránh thi học kỳ. Ngủ trở lại bảy tiếng rưỡi.

Số giờ SAT giảm gần một nửa. Nhưng vì lịch đều và con tỉnh táo hơn, lần đo lại sau đó không hề thấp hơn. Chị Loan không cần tin điều ấy trước; chị chỉ cần nhìn lần đo tiếp theo.

Vai trò của bố mẹ trong bài toán lịch

Bố mẹ không cần xếp từng tiết học cho con. Việc của bố mẹ là:

• Giúp con thấy con số thật của tuần mình.
• Là người nói "không" với việc thứ năm, thứ sáu khi tuần đã đầy.
• Giữ giờ ngủ như một thứ không thương lượng.
• Cùng con quyết định dời ngày thi khi dữ liệu cho thấy nên dời.

Bài đồng hành cùng con ôn SAT tại nhà có thêm những việc cụ thể bố mẹ làm được mỗi tuần.

Khi lịch trường đột ngột nặng lên

Có những tháng không ai lường trước: trường đổi lịch kiểm tra, con được chọn vào đội tuyển, hoặc có một dự án nhóm kéo dài. Khi ấy đừng cố giữ nguyên lịch SAT cũ rồi bù bằng đêm muộn. Cách an toàn hơn là tạm chuyển sang chế độ duy trì trong hai ba tuần: mỗi tuần ba buổi ngắn ôn lại câu sai, không học phần mới, không làm bài đo dài. Khi lịch trường nhẹ lại, con quay về nhịp cũ. Mất hai ba tuần tăng tốc thường ít tốn hơn nhiều so với một tháng con kiệt sức rồi phải nghỉ hẳn.

Tóm lại

Quá tải khi vừa học vừa ôn SAT không phải lỗi của con, mà là phép tính chưa ai làm. Đếm giờ thật, chọn số giờ SAT bền được, dán lịch trường lên trước và chọn ngày thi tránh mùa thi là bốn việc gỡ được phần lớn áp lực lịch.

Nếu bố mẹ muốn xem một lịch luyện được đặt ngược từ ngày thi và có điểm đo lại định kỳ trông ra sao, trang lộ trình luyện SAT là chỗ để bắt đầu.