Thi IELTS giấy hay máy dễ hơn: lầm tưởng về độ khó theo hình thức

Trong một nhóm học IELTS, có hai người cùng hỏi một câu vào cùng một tuần. Người thứ nhất, Long, được anh họ khuyên "thi máy đi, dễ hơn giấy nhiều, anh thi máy được hẳn một band cao hơn lần thi giấy". Người thứ hai, Mai, được một bạn cùng lớp khuyên "thi giấy đi, máy khó lắm, màn hình mỏi mắt, đọc không vào". Cả hai lời khuyên đều nói chắc chắn. Cả hai đều dựa trên trải nghiệm thật. Và chúng mâu thuẫn nhau hoàn toàn.

Câu hỏi "thi IELTS giấy hay máy dễ hơn" là một trong những câu hỏi phổ biến nhất trước khi đăng ký. Bài này nhìn vào lầm tưởng đằng sau câu hỏi ấy: vì sao người ta tin, điều gì cho thấy nó không đúng, và câu hỏi đúng hơn là gì.

Lầm tưởng nói gì

Lầm tưởng có hai phiên bản ngược nhau:

• Phiên bản một: thi giấy khó hơn, vì phải viết tay, không sửa được, đếm từ bằng tay, nghe loa chung.
• Phiên bản hai: thi máy khó hơn, vì đọc màn hình mỏi mắt, không gạch chân được như trên giấy, gõ phím chậm.

Cả hai phiên bản có chung một giả định: rằng một hình thức có đề khó hơn hoặc chấm chặt hơn hình thức kia. Giả định ấy mới là chỗ sai.

Vì sao người ta tin

Lầm tưởng này không đến từ hư không. Có ba nguồn khiến nó nghe thuyết phục:

Trải nghiệm cá nhân thật. Anh họ của Long thật sự được điểm cao hơn khi thi máy. Nhưng lần thi máy của anh là lần thi thứ hai, sau thêm vài tháng ôn, với kinh nghiệm từ lần một. Khoảng chênh ấy có nhiều nguyên nhân, và hình thức thi chỉ là một, có khi là nguyên nhân nhỏ nhất.

Khác biệt về cảm giác làm bài là có thật. Gõ phím và viết tay thật sự khác nhau. Đọc màn hình và đọc giấy thật sự khác nhau. Người ta cảm nhận khác biệt ấy, rồi suy rộng thành "hình thức này dễ hơn".

Người ta thích một câu trả lời đơn giản. "Chọn máy là dễ hơn" là một lời khuyên gọn, dễ truyền. "Tuỳ thói quen của bạn" nghe như né tránh, dù nó đúng hơn.

Bằng chứng ngược

Có vài sự thật ổn định về cách IELTS vận hành, kiểm được trên trang của đơn vị tổ chức:

Thứ khác nhau là cách bạn tương tác với đề, không phải đề hay cách chấm. Tiêu chí chấm Writing (Task Response, Coherence and Cohesion, Lexical Resource, Grammatical Range and Accuracy) áp dụng như nhau dù bài được gõ hay viết tay. Speaking thì hoàn toàn giống nhau, vì ở cả hai hình thức đều là nói trực tiếp với giám khảo.

Nếu một hình thức thật sự dễ hơn, bảng điểm của hai hình thức sẽ không thể có giá trị như nhau với các trường. Việc chúng được nhận như nhau là một bằng chứng mạnh rằng hai hình thức được thiết kế để đo cùng một thứ.

Vậy chênh lệch cá nhân đến từ đâu

Nếu đề và cách chấm như nhau, tại sao anh họ của Long và bạn của Mai lại có trải nghiệm ngược nhau? Vì hình thức thi tương tác với thói quen làm bài của từng người.

Anh họ của Long gõ nhanh, hay sửa bài, viết tay chậm và chữ khó đọc. Với anh, thi máy loại bỏ một rào cản thật sự ở Writing. Bạn của Mai quen đọc tài liệu in, hay gạch chân và ghi chú bằng bút, và ít dùng máy tính ngoài điện thoại. Với bạn ấy, đọc passage dài trên màn hình là một rào cản thật sự ở Reading.

Cả hai không nói sai về trải nghiệm của mình. Họ chỉ sai khi suy rộng nó thành quy luật cho người khác.

Điều đúng hơn: chọn theo thói quen của bạn

Thay vì hỏi "hình thức nào dễ hơn", hãy hỏi "hình thức nào khớp với cách mình làm bài". Một bài tự kiểm cụ thể:

Những câu hỏi để so sánh:

• Ở hình thức nào bạn hoàn thành Writing và còn thời gian đọc lại?
• Ở hình thức nào bạn ít lỗi chính tả hơn? Lưu ý: thi máy không có tự sửa chính tả, nên khi thử gõ, tắt hết tính năng gợi ý.
• Ở hình thức nào bạn làm xong Reading mà không bị hụt thời gian ở passage cuối?
• Ở hình thức nào bạn thấy ít mệt hơn sau cả buổi?

Nếu kết quả gần như nhau, thì chọn theo yếu tố khác: lịch thi còn chỗ vào khoảng bạn cần, địa điểm thuận tiện, thời gian trả kết quả (kiểm trên trang chính thức). Bài thi IELTS trên máy tính có lợi gì nói kỹ về những lợi ích thủ tục này.

Soi kỹ từng kỹ năng: khác biệt nằm ở thao tác

Nếu tách bài thi ra từng phần, bạn sẽ thấy khác biệt giữa hai hình thức hầu như chỉ nằm ở thao tác, không nằm ở nội dung.

Listening. Đoạn băng, câu hỏi và số lần nghe giống nhau. Khác nhau ở chỗ bạn nghe qua đâu và ghi đáp án bằng gì. Người quen viết nhanh trong lúc nghe có thể thấy giấy tự nhiên hơn; người gõ không cần nhìn phím có thể thấy máy tiện hơn. Với thi giấy còn có bước chép đáp án sang tờ trả lời, là một thao tác thêm, không phải một câu hỏi khó hơn.

Reading. Ba passage có cùng độ dài, cùng loại câu hỏi. Người đọc giấy lợi ở chỗ lật qua lại, gạch chân tự do. Người đọc màn hình lợi ở chỗ passage và câu hỏi nằm cạnh nhau, không phải lật trang.

Writing. Cùng đề, cùng tiêu chí chấm. Khác biệt lớn nhất nằm ở tốc độ và cách sửa bài, đã bàn ở trên.

Speaking. Không có khác biệt nào, vì cả hai hình thức đều ngồi nói trực tiếp với giám khảo.

Nhìn như vậy, câu hỏi "hình thức nào khó hơn" trở thành một câu hỏi cụ thể hơn và trả lời được: "trong ba thao tác gõ, đọc màn hình, nghe tai nghe, thao tác nào mình còn vụng". Nếu có một thao tác vụng, bạn có hai lựa chọn: luyện nó cho quen, hoặc chọn hình thức không cần nó. Cả hai đều hợp lý, miễn là bạn chọn có chủ đích.

Nhân vật minh hoạ Mai, sau khi thử cả hai cách, nhận ra mình không vụng khi đọc màn hình như bạn cô cảnh báo. Cô chỉ vụng khi gõ tiếng Anh nhanh. Cô chọn thi giấy, và dành thời gian tiết kiệm được để luyện viết tay kịp giờ.

Một lầm tưởng anh em: "đổi hình thức sẽ được điểm cao hơn"

Có người thi giấy chưa đạt rồi quyết định lần sau thi máy, tin rằng đổi hình thức là chìa khoá. Nếu thói quen của họ thật sự khớp với máy hơn, việc đổi có thể giúp. Nhưng nếu lý do chưa đạt là trình độ Writing chưa tới hoặc Reading chưa đủ nhanh, thì đổi hình thức không sửa được gì.

Trước khi đổi, hãy xem kỹ bảng điểm lần trước: kỹ năng nào thiếu, và thiếu vì sao. Bài điểm IELTS thật thấp hơn thi thử giúp bạn tìm các nguyên nhân thật.

Khi đã chọn, luyện đúng hình thức ấy

Dù chọn hình thức nào, điều quan trọng nhất là luyện đúng hình thức ấy trong những tuần cuối. Người chọn thi máy mà vẫn luyện Reading trên sách giấy đang tập một kỹ năng khác với kỹ năng sẽ dùng. Người chọn thi giấy mà luyện Writing bằng cách gõ đang bỏ lỡ việc tập viết tay đủ nhanh.

Toàn cảnh các quyết định trước ngày thi, trong đó chọn hình thức là một chặng, nằm trong bài quy trình thi IELTS. Và nếu Writing là phần bạn lo nhất khi cân nhắc giữa gõ và viết tay, trang IELTS Writing: Task 1 và Task 2 giúp bạn thấy điều gì thật sự quyết định điểm, bất kể hình thức.