Luyện đề IELTS nhiều không lên điểm: khi đề thử bị dùng sai

Trên bàn học của Tuấn (nhân vật minh hoạ) có một chồng sách đề Cambridge xếp gọn theo số. Tuấn đã làm hết Reading và Listening của gần như toàn bộ chồng ấy, mỗi đề đều ghi điểm ở góc trang. Nếu lật từ cuốn đầu tới cuốn cuối, bạn sẽ thấy các con số dao động quanh cùng một vùng: 27, 29, 26, 30, 28. Tám tháng, hàng chục đề, và điểm Reading vẫn ở đó.

Đây là một sai lầm rất phổ biến, và nó khó nhận ra vì nó trông giống sự chăm chỉ. Làm đề cho cảm giác đang học nghiêm túc: có đồng hồ, có đáp án, có con số. Nhưng làm đề chủ yếu là một cách đo, không phải một cách học. Bài này giải thích sự khác biệt ấy, chỉ ra dấu hiệu bạn đang dùng đề sai cách, và cách chia lại thời gian giữa luyện và đo.

Đo và học là hai việc khác nhau

Khi bạn làm một đề thử đầy đủ, bạn đang dùng năng lực hiện có để giải bài. Kết quả cho biết năng lực ấy ở đâu. Đó là đo. Để năng lực tăng lên, bạn cần một việc khác: tìm ra chính xác vì sao mình sai, luyện lại đúng phần ấy nhiều lần với phản hồi, cho tới khi nó thành tự động. Đó là học.

Làm đề liên tục giống như cân mỗi ngày để giảm cân. Chiếc cân cho bạn biết kết quả, nhưng việc cân không làm bạn nhẹ đi. Nếu bạn cân mười lần một tuần và không đổi gì trong ăn uống, con số sẽ đứng yên.

Dấu hiệu bạn đang dùng đề sai cách

Bốn dấu hiệu sau, nếu có từ hai trở lên, gần như chắc chắn bạn đang rơi vào sai lầm này.

Phần lớn thời gian học là làm đề đầy đủ. Nếu hơn một nửa số giờ học mỗi tuần là làm đề từ đầu tới cuối, bạn đang đo nhiều hơn học.

Sau khi chấm, bạn chỉ xem đáp án. Đọc đáp án đúng cho câu sai rồi sang đề mới không giúp bạn hiểu vì sao mình chọn sai. Lần sau gặp câu tương tự, bạn sẽ sai theo cùng cách.

Bạn không nói được mình hay sai dạng nào. Nếu có người hỏi "Reading bạn hay sai ở đâu" mà câu trả lời là "chỗ nào cũng sai một ít", bạn chưa phân tích lỗi.

Điểm dao động quanh một vùng nhiều tuần. Như chồng đề của Tuấn: không tụt, không tăng, chỉ lên xuống theo độ khó của từng đề.

Vì sao sai lầm này phổ biến

Làm đề dễ bắt đầu hơn học có chủ đích. Mở sách, bấm giờ, làm, chấm: không cần nghĩ nên học gì. Học có chủ đích đòi hỏi bạn phải biết mình yếu ở đâu và tìm tài liệu cho đúng chỗ ấy, mà việc đó khó và mệt hơn.

Làm đề cũng cho phần thưởng tức thì: một con số. Ngay cả khi con số không tăng, nó vẫn cho cảm giác đã làm được gì đó hôm nay.

Và có một niềm tin phổ biến rằng "làm nhiều đề sẽ quen dạng". Điều này đúng ở giai đoạn đầu: vài đề đầu giúp bạn quen cấu trúc và nhịp thời gian. Nhưng sau khoảng năm, bảy đề, bạn đã quen rồi, và đề thứ ba mươi không dạy thêm gì về cấu trúc.

Cách sửa: chia lại giữa luyện và đo

Bước 1: phân loại lỗi từ những đề đã làm

Lấy năm đề gần nhất. Với mỗi câu sai, ghi lại dạng câu hỏi và lý do sai theo một trong vài nhóm: không hiểu từ khoá, hiểu sai câu hỏi, tìm đúng chỗ nhưng chọn sai, không kịp giờ. Sau năm đề, bạn sẽ thấy một hai nhóm chiếm phần lớn lỗi.

Bước 2: luyện riêng dạng yếu, không làm cả đề

Nếu phần lớn lỗi Reading nằm ở True/False/Not Given vì nhầm giữa False và Not Given, hãy dành một tuần chỉ làm những bài dạng ấy, mỗi câu ghi rõ vì sao chọn. Luyện ngắn, nhiều lần, có kiểm tra lại lý do. Với Writing và Speaking cũng vậy: thay vì viết cả đề, luyện riêng phần đang kéo điểm, như mở bài hay phát triển ý trong đoạn thân.

Bước 3: chỉ làm đề đầy đủ ở mốc đo

Làm đề đầy đủ mỗi hai tới bốn tuần, đúng vào những mốc bạn đã đặt. Lúc ấy nó có ý nghĩa: bạn so kết quả với lần đo trước để biết việc luyện riêng có hiệu quả không. Bài chia đường tới band mục tiêu thành các mốc trung gian nói cách đặt mốc đo.

Ví dụ trước và sau

Tuần của Tuấn trước khi sửa: bốn đề Reading đầy đủ, hai đề Listening đầy đủ, mỗi đề chấm xong xem đáp án câu sai. Chín tiếng. Điểm Reading tuần ấy: 28, 27, 29, 28.

Tuần của Tuấn sau khi sửa: một buổi phân tích lỗi của năm đề cũ, phát hiện gần một nửa câu sai là Matching Headings, chủ yếu vì đọc chi tiết thay vì tìm ý chính của đoạn. Năm buổi luyện riêng Matching Headings, mỗi buổi mười đoạn, ghi ý chính bằng một câu trước khi xem các heading. Một đề đầy đủ cuối tuần. Cũng chín tiếng.

Sau bốn tuần như vậy, Tuấn làm lại một đề đầy đủ ở mốc đo. Không phải phép màu: điểm lên từ vùng 28 lên vùng 31, và lần đầu tiên Matching Headings không còn là nơi mất điểm nhiều nhất. Tuấn bắt đầu phân tích dạng lỗi tiếp theo.

Khác với sai lầm khi đặt đích

Sai lầm này khác với những sai lầm trong bài những sai lầm khi chọn band IELTS mục tiêu. Đích có thể hoàn toàn đúng mà cách học vẫn sai. Và ngược lại, sửa cách học không giúp gì nếu đích sai từ đầu. Hãy kiểm cả hai.

Writing và Speaking cũng có kiểu sai này

Sai lầm dùng đề để học không chỉ xảy ra với Reading và Listening. Với Writing, nó có dạng: viết hết bài này tới bài khác theo đề mới, nộp đi chấm, nhận band, rồi viết đề tiếp theo mà không bao giờ viết lại bài cũ. Với Speaking, nó có dạng: trả lời hàng trăm câu hỏi Part 1, Part 2 khác nhau mà không nghe lại bản ghi âm nào.

Cách sửa tương tự. Thay vì viết đề mới, hãy viết lại bài vừa được chấm, sửa đúng những chỗ bị chỉ ra, rồi so hai phiên bản. Một bài viết lại có chủ đích thường dạy bạn nhiều hơn ba bài mới. Với Speaking, nghe lại bản ghi âm, ghi ra chỗ ngập ngừng và chỗ dùng từ lặp, rồi nói lại cùng câu hỏi ấy.

Nguyên tắc chung cho cả bốn kỹ năng: đề mới dùng để đo, bài cũ dùng để học.

Một lưu ý cuối về kho đề: đề chính thức có số lượng giới hạn. Nếu bạn dùng hết đề để luyện hằng ngày, tới lúc cần một đề chưa từng làm để đo sẵn sàng trước ngày thi, bạn sẽ không còn đề nào đáng tin. Hãy để dành vài đề chưa mở cho những mốc đo quan trọng nhất ở cuối lộ trình.

Việc làm ngay

Đếm số giờ bạn làm đề đầy đủ trong hai tuần qua, chia cho tổng số giờ học. Nếu tỉ lệ ấy trên một nửa, hãy thử một tuần theo kiểu "sau" ở trên. Nếu bạn đang ở giai đoạn chững lại, bài học đều mà band đứng yên giúp bạn xác định đây có phải nguyên nhân chính không. Và nếu Writing hoặc Speaking là kỹ năng đang kẹt, trang IELTS Writing: Task 1 và Task 2 mô tả các tiêu chí để bạn biết nên luyện riêng phần nào.